“Bão  người” - một tiểu thuyết khá hay về đề tài gia đình. Nguyễn Văn Học gióng lên một hồi chuông chói gắt, dồn dập cảnh báo về sự sói mòn, tan vỡ khủng khiếp gia đình thời hiện đại.

Nhà văn khám phá cuộc sống con người và chẩn đoán, thậm chí tham gia chữa trị các căn bệnh tinh thần của con người, của xã hội theo cách riêng của mình cũng tương tự như người thầy thuốc lâm sàng vậy.

Bác sĩ run tay không thể cầm dao mổ, nhà văn thiếu tự tin thì sợt sệt không dám viết những căn bệnh tinh thần quái ác của xã hội. Nguyễn Văn Học đã chứng tỏ mình là một nhà văn đầy bản lĩnh qua tiểu thuyết “Bão  người”. Anh phơi bày sự tha hóa, xuống cấp các giá trị đạo đức truyền thống trong gia đình như: cha con, vợ chồng, anh em… với tinh thần đầy trách nhiệm của một nhà văn - công dân.

Đọc “Bão  người”, tôi cảm thấy các mối quan hệ trong gia đình thật lỏng lẻo, rồi đứt rời. Con không kính trọng, không nghe lời, không thương xót bố mẹ. Bố mẹ vô tâm trước đời sống tinh thần, đạo đức của con cái. Vợ sống với những thú vui, đam mê thể xác của vợ; chồng chạy theo đắm say nhân tình nhân ngãi của chồng. 

Gia đình Thái - Hồng, một gia đình trung tâm của tiểu thuyết, mỗi con người là một mảnh rời nhau, không liên kết chặt chẽ với nhau. Dường như chỉ có chằng buộc lỏng lẻo bằng đồng tiền; đồng tiền biến thành sợi dây ma quái gắn họ với nhau, néo họ với nhau.

Hệ thống tôn ti trật tự, trên dưới bị phá vỡ tan tành. Thằng con một - quý tử tên Bát luôn luôn cãi lại cha mẹ, không phục tùng cha mẹ và sẵn sàng bỏ đi hoang khi nhu cầu, yêu cầu không được đáp ứng. Bà vợ ngang ngược, thậm chí trơ trẽn tên Hồng không có được mấy câu tử tế với chồng, thậm chí càng về cuối càng miệt khinh chồng.

Thoái hoá và suy đồi đạo đức không chỉ xảy ra ở gia đình Thái - Hồng mà còn thấy xuất hiện cả ở nhân vật nhà văn Vừu. Vừu không hài lòng với một lũ con  gái, bà vợ thôn quê lệch tính nết, lùn văn hóa… để đi bồ bịch kiếm con trai. Tuy nhiên, sự tha hóa của Vừu còn mờ nhạt, chưa đến cùng; và hình ảnh sự tha hóa này còn mỏng, không rõ nét, chỉ phụ họa và rõ nét sự tha hoá gia đình.

Đỉnh điểm tha hóa, suy đồi đạo đức gia đình trong tiếu thuyết “Bão  người” là khi vợ chồng Thái - Hồng công khai ngoại tình trước mặt nhau bằng sự hằn học, thù hận. Điểm nút dẫn đến bùng nổ là lúc vợ Thái trơ trẽn công khai ngoại tình trước mặt con gái, để rồi sa vào tận cùng suy đồi, mất hết nhân phẩm khi đang tâm tòng phạm cùng gã Việt kiều phá đời đứa con gái trinh tiết do mình đẻ ra.

Trong văn xuôi, có khi chi tiết nhỏ cũng làm nên tư tưởng. Nguyễn Văn Học bạo tay xử lý chi tiết: Mẹ ngang nhiên đẩy con  gái xuống vực thẳm đàn bà; biến đứa con gái mình đẻ ra trong trắng thành đàn bà lê lết, đẫm máu. Có phải do vô tình? Có phải do u tối, mê muội? Không! Đọc “Bão  người”, chỉ thấy một sự tính toán độc ác, bỉ ổi bất chấp phi nhân tính của người mẹ tha hóa. Tính người lui xuống hàng thú tính.

Càng về cuối tiểu thuyết càng thấy “Bão  người” là sự tan hoang, biến mất của một gia đình, như thể nó chưa từng tồn tại trên cõi đời. Không khí u ám thê lương bao trùm tiểu thuyết. Điểm sáng của tiểu thuyết “Bão  người” không nhiều, thật ít ỏi. Ngoài vợ con nhà văn Vừu và tôi (nhân vật dẫn truyện) thì còn kể thêm cô osin tên An. Họ đã làm cho không khí ngột  ngạt, oi bức, “thiếu cây xanh và ôxy”, căng thẳng… chùng bớt xuống, dịu lại. Nguyễn Văn Học tỏ ra có ưu thế và thành công khi dựng nhân vật người vợ nhà quê ít học nhưng tốt tính, cam chịu, tần tảo, hy sinh cho chồng con. Người vợ nhà quê của nhà văn Vừu, qua những lá thư gửi chồng với các hình ảnh thôn dã, nghèo đói… hiện lên rất rõ nét, có góc cạnh, mặc dù tác giả dành cho nhân vật này số lượng chữ không nhiều.

Khát vọng đề xuất một ý tưởng cảnh báo và ngăn chặn sự suy đồi, tan vỡ gia đình thời hiện đại trong “Bão  người” rất rõ. Có thể nói Nguyễn Văn Học là người bản lĩnh và có những suy nghĩ mới, táo bạo khi đặt vấn đề gia đình để mổ xẻ, bằng một ngòi bút hăm hở, nhiệt tình.

Thành công nghệ thuật của tiểu thuyết “Bão  người” trước hết là thủ pháp truyện đan xen truyện. Một đằng là câu chuyện đang diễn ra trên giấy trắng mực đen. Một nữa là nhà văn bàn về nhân vật ấy, chi tiết kia, hình ảnh nọ; hoặc số phận nhân vật trong chuyện đang diễn ra… sẽ thế nào trong tiểu thuyết mà họ đang ấp ủ, nung nấu? Thủ pháp này làm cho câu chuyện biến hóa, linh hoạt, người đọc cũng thay đổi cách tiếp cận, tránh sự nhàm chán, đều đều, kể lể…vốn đang tràn ngập trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại.

Tất nhiên, còn phải kể đến sự thành công của những bất ngờ: Người con gái tên Minh vô cảm trước lời cầu hôn của chàng trai tên Thỏa là chi tiết gây bất ngờ. Hay Minh bị tên Việt kiều cưỡng đoạt, hãm hiếp với sự trợ giúp của người mẹ…càng thấy bất ngờ.

Nhân vật thành công nhất trong nghệ thụât dựng truyện là người vợ nhà văn Vừu. Tôi đồ rằng, sự thành công này ngoài sức tưởng tượng của tác giả. Tôi đồ rằng, Nguyễn Văn Học có tham vọng xây dựng tập trung nhất là hình ảnh Thái và Hồng, nhưng kết quả đã nằm ngoài, chưa được như mong muốn của nhà văn.

Cái được nữa của tiểu thuyết “Bão  người” là viết về cái dị biệt. Cha dị biệt, con dị biệt, cùng chung thói đái dầm. Tác giả nhắc đi nhắc lại cái khác người này hàm ý: Nhân vật xấu người xấu cả nết. Dường như tác giả cay độc có ý thức và sự cay độc này là hợp lý khi xây dựng nhân vật xấu, luôn luôn bốc mùi hôi khai từ cơ thể, từ ý nghĩ đến hành động.

Người viết văn nếu không giỏi hư cấu, tưởng tượng thì phải đầy ắp vốn sống, trải nghiệm; được cả hai thì mừng quá. Nguyễn Văn Học đầy nội lực, nhiều vốn sống. Đọc nhà văn trẻ này, có cảm giác người viết giàu trải nghiệm. Tôi nhận ra một Nguyễn Văn Học viết bằng vốn sống hơn hư cấu nghệ thuật.

Một viên ngọc dù hoàn hảo, quý đến đâu cũng tìm ra được tì vết. Người trần mắt thịt sửng sốt, ngỡ ngàng trước vẻ đẹp kỳ vĩ của viên ngọc có một không hai; nhưng người nghệ sĩ chế tác kim hoàn thì vẫn nhận ra tì vết mà không cần kính hiển vi. Lại có chuyện ngược đời, không nằm trong quy luật thông thường. Có khi chính “vết xước” của viên ngọc quý cũng như một một “giọt mực tầu”, vô tình người hoạ sĩ làm rơi trên bức tranh thủy mặc… lại làm nên giá trị cao hơn của nó. Tôi đọc và ngẫm nghĩ về nghệ thuật xây dựng tiểu thuyết “Bão  người” thì không thấy “vết xước” hay “giọt mực tầu” vô tình của Nguyễn Văn Học. Có nghĩa là, sự khiếm khuyết về nghệ thuật xây dựng tiểu thuyết “Bão  người” vẫn là những thiếu xót thông thường, ta vẫn thấy ở đâu đó trong văn chương Việt Nam.

Chẳng hạn, Nguyễn Văn Học trình bày các sự kiện ngổn ngang, dữ dội, lộn tùng phèo… của sự tha hóa, suy đồi hơn là quá trình tha hóa suy đồi. Kiểu trình bày này gần với kỹ thuật phóng sự phơi bày sự kiện. Người viết văn có thể viết thêm nhiều sự kiện, chi tiết suy đồi, tha hóa một cách dễ dàng. Nhưng, viết về quá trình tha hoá với những diễn biến tinh thần, tâm lý… thường rất khó. Có lẽ chính vì điều này mà nhân vật Thái - Hồng chưa thực sự sinh động và rõ nét. Cụ thể hơn, diễn biến tâm lý cặp vợ chồng Thái - Hồng, và đứa con tên Bát…là chưa đến độ phức tạp, sâu sắc. Người đọc nhận ra bề nổi, bề ngoài các nhân vật này hơn là nội tâm với những chiều sâu tâm lý.

Đối thoại trong “Nhà  héo” chưa được hay, không thấy câu thoại lấp lánh, hàm súc hoặc mang tính triết lý cuộc sống. Chưa thấy câu thoại ẩn dụ, hàm súc. Những đoạn đám nhà văn bàn về văn chương chưa tinh tường, sâu lắng và khúc triết.

Nguyễn Văn Học quá chú tâm (hoặc vô tình) chạy theo sự kiện, hành động nên dành số chữ, dành trí tụê, công sức, tình cảm cho những dằn vặt, trăn trở, những biến động tâm trạng, tâm lý nhân vật…còn ít. Vì vậy, sức nặng của tiểu thuyết bị vơi đi, chiều sâu lắng bị bồi đắp dần mà tác giả không ngộ ra.