Nguyễn Trãi

Kiểu bài: THUYẾT MINH

Đề: Giới thiệu tác gia Nguyễn Trãi.

Dàn ý

– Vài nét về tiểu sử, cuộc đời, những mốc quan trọng:

+ Nguyễn Trãi sinh năm 1380, hiệu là Ức Trai, quê gốc ở làng Chi Ngại (Hải Dương), sau dời đến làng Ngọc Ôi (Hà Tây). :

+ Cha là Nguyễn Ứng Long (Nguyễn Phi Khanh), mẹ là là Trần Thị Thái, con quan Tư đồ Trần Nguyên Đán.

+ Nguyễn Trãi sống trong thời đại xảy ra nhiều biến động đữ dội:

  •  Nhà Trần suy vi, Hồ Quý Li lên thay, lập ra nhà Hồ. Quân Minh sang cướp nước ta, chúng bắt cha con Hồ Quý Li cùng các triểu thần đem về Trung Quốc, trong đó có Nguyễn Phi Khanh. Nguyễn Trãi nghe lời cha tìm cách rửa nhục cho nước.
  •  Nguyễn Trãi tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, cùng Lê Lợi giải phóng đất nước.
  •  Cuộc kháng chiến chống quân Minh thắng lợi, Nguyễn Trãi không còn được Lê Lợi tin dùng. Năm 1439, ông xin cáo quan về ở Côn Sơn nhưng chỉ mấy tháng sau Lê Thái Tông lại vời ông ra làm việc nước. Năm 1442, oan án Lệ Chi Viên đã khiến ông và tam tộc phải chết.

+ Năm 1464, vua Lê Thánh Tông xuống chiếu giải oan cho ông.

– Sự nghiệp sáng tác, những tác phẩm chính, vài nét về một số tác phẩm tiêu biểu:

+ Về quân sự và chính trị: Quân trung từ mệnh tập; Bình Ngô đại cáo; Chí Linh sơn phú, Băng Hồ di sự lục…

+ Về lịch sử: Lam Sơn thực lục, Văn bia Vĩnh Lăng.

+ Về địa lí: Dư địa chí..

+ Về văn học: Ức Trai thi tập, Quốc âm thị tập.

– Đặc điểm nội dung và nghệ thuật: ‘

+ Thơ văn Nguyễn Trãi thấm nhuần tư tưởng nhân nghĩa, triết lí thế sự và tình yêu thiên nhiên.

+ Thơ văn Nguyễn Trãi là đỉnh cao chói lọi trong nền văn học dân tộc

– Thành tựu mà tác giả đã đạt được: Danh nhân văn hóa lỗi lạc. Năm 1980, ông được Unesco công nhận là Danh nhân văn hóa thế giới và tổ chức kỉ niệm 600 năm năm sinh của ông.

– Những đóng góp của tác giả cho nền văn học nước nhà: Nguyễn Trãi là người có công đầu trong việc đặt nền móng cho thi ca Việt Nam.

Xem thêm các bài văn mẫu liên quan đến Nguyễn Trãi:

Bài làm

Trên bầu trời văn học Việt Nam có rất nhiều vì sao sáng. Xuất hiện vào thế kỉ XV và có ánh sáng rực rỡ nhất thế kỉ này chính là vì sao Khuê —Nguyễn Trãi.

Nguyễn Trãi sinh năm 1380, hiệu là Ức Trai, quê gốc ở làng Chi Ngại (nay thuộc Chí Linh, Hải Dương), sau dời đến làng Ngọc Ổi (nay thuộc xã Nhị Khê, huyện Thường Tín, Hà Tây). Cha của Nguyễn Trãi là Nguyễn Ứng . Long (sau đổi tên thành Nguyễn Phi Khanh) vốn là học trò nghèo, thi đỗ Thái học sinh còn mẹ là Trần Thị Thái, con quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, dòng dõi quý tộc.

Nguyễn Trãi sinh ra và lớn lên trong một thời đại đầy biến động dữ đội. Nhà Trần suy vi, Hồ Quý Li lên thay, lập ra nhà Hồ. Năm 1400, Nguyễn Trãi đi thi, đỗ Thái học sinh. Cả hai cha con Nguyễn Trãi đều làm quan cho nhà Hồ.

Khi quân Minh sang cướp nước ta, chúng bắt cha con Hồ Quý Li cùng các triều thần đem về Trung Quốc, trong đó có Nguyễn Phi Khanh. NguyễnTrãi cùng em là Nguyễn Phi Hùng đã theo cha sang Trung Quốc. Nhưng đến ải Nam Quan, nghe lời cha dặn phải tìm cách rửa nhục cho nước, ông trở vẻ và bị giặc bắt giữ ở Đông Quan. Sau Nguyễn Trãi bỏ trốn theo Lê Lợi, dâng Bình Ngô sách (nay đã thất truyền) và được tin dùng. Ông trở thành quân sư số một của Lê Lợi. Nguyễn Trãi tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, cùng Lê Lợi bàn mưu tính kế, giúp Lê Lợi soạn các văn thư, chiếu lệnh, góp công lớn trong sự nghiệp giải phóng đất nước. .

Sau khi đuổi xong giặc Minh, Nguyễn Trãi chưa kịp thực hiện hoài bão xây dựng đất nước thái bình, thịnh trị, của dân hòa mục thì cuộc đời ông lại sang một trang mới, khó khăn và bi thảm. Sau khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lợi mở một cuộc thanh trừng các tướng sĩ, Nguyễn Trãi cũng nằm trong số đó. Suốt mười năm (1429 – 1439), Nguyễn Trãi không được tin dùng. Năm 1439, ông xin cáo quan về ở Côn Sơn nhưng mấy tháng sau Lê Thái Tông lại vời ông ra làm việc nước. Đang tràn trề hi vọng một thời cơ mới thì ba năm sau (năm 1442), một thảm họa đã giáng xuống Nguyễn Trãi và gia đình mình. Vụ án Lệ Chi Viên, vụ án oan lớn nhất trong lịch sử Việt Nam đã cướp đi sinh mệnh, khiến ông mãi mãi không còn cơ hội thực hiện hoài bão của mình.

Sinh thời, Nguyễn Trãi sáng tác rất nhiều thơ văn. Song sau khi ông mất, nhiều tác phẩm của ông bị ra lệnh tiêu hủy. Năm 1467, Lê Thánh Tông mới truyền lệnh sưu tầm tác phẩm của Nguyễn Trãi nhưng rồi lại bị thất tán. Đến đầu thế kỉ XIX, tác phẩm của ông mới được tìm lại và nửa cuối thế kỉ XIX mới được khắc in.

Nguyễn Trãi sáng tác trên nhiều phương diện, phương diện nào cũng có những tác phẩm hay, độc đáo. Về quân sự và chính trị, ông có Quân (trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo. Trong đó, Quân trung từ mệnh tập là tác phẩm gồm một số thư từ, biểu, quân lệnh gửi cho các tướng của ta và những bức thư ông nhân danh Lê Lợi viết để giao thiệp với tướng nhà Minh, thực hiện kế hoạch “tâm công”. Bình Ngô đại cáo là áng “thiên cổ hùng văn” trong lịch sử, tổng kết đầy đủ và xúc động cuộc kháng chiến chống quân Minh anh dũng và cũng là bản tuyên ngôn về lòng yêu hòa bình của nhân dân ta. Ông còn có 28 bài phú, chiếu, biểu, tấu, bi kí, lực…, tiêu biểu là

Linh sơn phú, Băng Hồ di sự lục. Về lịch sử, Nguyễn Trãi viết Lam Sơn thực lục, Văn bia Vĩnh Lăng, ghi lại quá trình khởi nghĩa Lam Sơn, khẳng định tư tưởng gắn bó với nhân dân là điều kiện tiên quyết của mọi thắng lợi. Ngoài ra, Nguyễn Trãi còn có Dư địa chí – một tác phẩm địa lí nhất còn lại ở nước ta. Về văn học, Nguyễn Trãi có Ức Trai thi tập — tập thơ chữ Hán và Quốc âm thi tập —- tập thơ chữ Nôm đánh dấu sự hình thành của nền thơ ca tiếng Việt. .

Xuyên suốt các sáng tác thơ văn của Nguyễn Trãi là tư tưởng nhân nghĩa, triết lí thế sự và tình yêu thiên nhiên. Nếu như tư tưởng nhân nghĩa của nhà nho để cao việc yêu người, tạo dựng cho người, không áp đặt cho người (Kỉ dục lập nhi lập thân, Ki sở bất dục vật thi ư nhân), thì ở Nguyễn Trãi, tư tưởng nhân nghĩa mang nội dung yêu nước thương dân. Nguyễn Trãi với truyền thống dân tộc, hiểu nhân nghĩa theo nội dung yêu nước, thương dân. Nhân nghĩa là làm cho nhân dân sống yên ổn:

Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo

(Bình Ngô đại cáo)

Nhân nghĩa là khiến cho muôn dân được ấm no, hạnh phúc:

Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng

Dân giàu đủ khắp đòi phương.

 (Cảnh ngày hè)

Cùng với tư tưởng nhân nghĩa, thơ văn Nguyễn Trãi còn thể hiện những triết lí sâu sắc về thế sự, nhân sinh:

Dưới công danh đeo khổ nhục

Trong dại dột có phong lưu.

(Ngân chí, bài 2)

Phượng những tiếc cao, diều hãy liệng,

Hoa thì hay héo, cô thường tươi. ‘

(Tự thuật, bài 9)

Người trị âm ít, cầm nên lặng

Lòng hiếu sinh nhiều, cá ngại câu.

(Tức sự, bài 10)

Thơ văn Nguyễn Trãi không chỉ bộc lộ những tư tưởng lớn lao mà còn thể hiện một tâm hồn nghệ sĩ, rất mực yêu thiên nhiên, xem thiên nhiên như bầu bạn, cư xử với thiên nhiên như đối với con người:

– Núi láng giềng, chim bầu bạn

Máy khách khứa, nguyệt anh tam. ¬

(Thuật hứng, bài 19)

– Trì tham nguyệt hiện chăng buông cá,

Rừng tiếc chim về ngại phát cây.

(Mạn thuật, bài 6)

Đi liên với những giá trị tư tưởng sâu sắc đó là những giá trị nghệ thuật đặc sắc.

Trước hết, với Quân trung từ mệnh tập và Bình Ngô đại cáo, Nguyễn . Trãi là một nhà văn chính luận kiệt xuất. Quân trung từ mệnh tập là tập văn chính luận phản ánh đầy đủ chiến lược “công tâm” của quân Lam Sơn. Còn Bình Ngô đại cáo là một bản tuyên ngôn độc lập hùng tráng, đanh thép.

Với mảng thơ ca, Nguyễn Trãi đã thể hiện một thế giới thẩm mĩ phong phú, vừa trữ tình, trí tuệ, vừa hào hùng, lãng mạn qua các sáng tác chữ Hán. Còn với thơ Nôm, ông để lại những bài thơ giàu trí tuệ, sâu sắc, thấm đẫm trải nghiệm về cuộc đời với một thứ ngôn ngữ tinh luyện, trong sáng, đăng đối một cách cổ điển:

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ, 

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.

(Bảo kính cảnh giới, bài 43)

Ao cạn vớt bèo cấy muống,

Đìa thanh phát cỏ ương sen.

(Thuật hứng, bài 24)

Nguyễn Trãi còn là nhà thơ sớm đưa tục ngữ vào tác phẩm. Chỉ trong một bài thơ tám câu nhưng có đến bốn câu thơ ông sử dụng sáng tạo tục ngữ dân gian: Ở bầu thì tròn ở ống thì dài; Xấu tốt rập khuôn; Gần nhà giàu đau răng ăn cám, gân kê trộm ốm lưng chịu đòn; Gần mực thì đen gần đèn thì rạng:

Ở bầu thì dáng ắt nên tròn,

Xấu tốt đều thì rắp khuôn.

Lân cận nhà giàu no bữa cám,

Bạn bè kê trộm phải no đòn.

Chơi cùng đứa dại nên bầy dại,

Kết mấy người khôn học nết khôn.

Ở đống thấp thì nên đấng thấp,

– Đen gân mực, đỏ gần son.

(Bảo kính cảnh giới, bài 21)

Cũng chính Nguyễn Trãi đã đưa vào thơ ca những hình ảnh thân thuộc như “lảnh mồng tơi”, “bè rau muống”, “vị núc nác”.. dân dã, quê kiểng:

Tả lòng thanh, mùi núc nác

Vun. đất di, lãnh mồng tơi.

(Ngôn chí, bài 9)

Ao quan thả gửi bè rau muống,

Đất Bụt ương nhờ một lảnh mùng.

(Thuật hứng, bài 23)

Cơm ăn dầu có dựa muối,

Áo mặc nài chỉ gấm thêu.

(Ngôn chí, bài 3

 

Và cũng chính Nguyễn Trãi đã Việt hóa một thể thơ của Trung Quốc khi sáng tạo nên hình thức thơ thất ngôn xen lục ngôn độc đáo:

Bui có một lòng trung lẫn hiếu,

Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen.

(Thuật hứng, bài 24)

Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,

Dân giàu đủ khắp đòi phương.

(Bảo kính cảnh giới, bài 43)

Với tất cả những gì đã làm được cho nhân dân, dân tộc, với tất cả những gì đã để lại cho nhân loại, Nguyễn Trãi xứng đáng là danh nhân văn hóa lỗi lạc Trên tư cách một nhà văn, nhà thơ, ông là người có công đầu trong việc đặt nền móng cho thi ca Việt Nam. Năm 1980, ông được Unesco công nhận là Danh nhân văn hóa thế giới và tổ chức kỉ niệm 600 năm năm sinh của ông.

Viết một bình luận