Chủ nghĩa thế tục có dẫn đến suy giảm dân số

Nhiều quốc gia có lịch sử được chi phối bởi câu chuyện quen thuộc về sự gia tăng dân số, công nghiệp hóa, và suy giảm. Nhưng Pháp thì không như vậy.

Mô hình dân số chuẩn của sự gia tăng và suy giảm

Có một mô hình chuẩn cho sự tăng trưởng và suy giảm dân số. Trong phần lớn lịch sử loài người, cuộc sống rất khó khăn. Điều này đồng nghĩa với đói kém, dịch bệnh, và tỷ lệ tử vong trẻ em cao. Do đó, các xã hội thường có rất nhiều con cái. Nếu nhiều người chết đi, một dân số cần có nhiều con cái hơn để bù đắp. Cuối cùng, mức sống tăng lên (nhờ giáo dục và phát triển), và tỷ lệ tử vong giảm xuống. Có một khoảng chênh lệch khoảng một thế kỷ khi các chuẩn mực văn hóa vẫn khuyến khích sinh nhiều con, nhưng tỷ lệ tử vong không còn cao như trước. Một cuộc bùng nổ dân số diễn ra. Nhưng cuối cùng, mọi thứ trở lại bình thường. Dân số đình trệ rồi suy giảm, khi một dân số nhỏ hơn hưởng thụ sự thịnh vượng lớn hơn. Hầu hết các quốc gia và phần lớn lịch sử đều tuân theo mô hình này.

Pháp – Một ngoại lệ kỳ lạ trong lịch sử nhân khẩu học

Tuy nhiên, điều này không xảy ra ở Pháp. Trong lịch sử nhân khẩu học, Pháp nổi bật như một trường hợp dị biệt đáng chú ý. Vào khoảng thế kỷ XVIII – khi quốc gia này vẫn còn rất nghèo nàn và tỷ lệ tử vong cao – Pháp đã trải qua sự suy giảm dân số. Vào những năm 1700, người Pháp ngừng sinh đủ con cái để bù đắp cho số lượng lớn người chết đi. Các nhà sử học đã suy đoán từ lâu về nguyên nhân gây ra sự bất thường này. Theo một bài nghiên cứu mới từ Đại học Manchester, giờ đây chúng ta đã có câu trả lời: chủ nghĩa thế tục.

Thái độ của người Pháp đối với tôn giáo

Cuộc Cách mạng Pháp năm 1789, trong số nhiều thay đổi khác, đã thúc đẩy chủ nghĩa thế tục một cách mạnh mẽ. Các chính phủ mới của Pháp sau cuộc cách mạng đã phá hủy các bức tượng Kitô giáo và dỡ bỏ các cây thánh giá, đồng thời thay thế bất kỳ tôn giáo tổ chức nào bằng các tôn giáo mới như Cult of Reason và Cult of the Supreme Being. Nhưng chủ nghĩa thế tục của Pháp thực ra đã bắt đầu từ lâu trước năm 1789. Trong bài nghiên cứu của mình, Guillaume Blanc đã ghi nhận một số dấu hiệu của điều này. Thứ nhất, số di chúc thế tục (thay vì tôn giáo) đã tăng từ 10% vào năm 1710 lên 80% vào năm 1780. Thứ hai, số lượng giáo sĩ trên đầu người đã giảm đáng kể vào cuối thế kỷ XVIII so với đầu thế kỷ.

Hơn nữa, trong các thế kỷ trước Cách mạng Pháp, Pháp đã trải qua các cuộc chiến tranh tôn giáo và đàn áp tôn giáo. Sau các cuộc Chiến tranh Tôn giáo (1562 – 1598), Pháp bị chia rẽ sâu sắc với các khu vực Công giáo và Tin Lành. Sự chia rẽ này đã cho phép Blanc nghiên cứu chủ nghĩa thế tục ở Pháp trên phạm vi cả nước cũng như từng khu vực cụ thể.

Sự suy giảm tỷ lệ sinh và chủ nghĩa thế tục

Blanc phát hiện rằng, cả ở cấp quốc gia và khu vực, sự thế tục hóa cao hơn có liên quan đến tỷ lệ sinh thấp hơn. Khi người Pháp trở nên thế tục hơn, họ có ít con hơn. Ở những khu vực của Pháp có nhiều giáo sĩ hơn (một dấu hiệu cho sự sùng đạo lớn hơn), có nhiều con cái hơn. Điều này có lý. Khi một tôn giáo khuyến khích sinh con được dỡ bỏ, người ta không còn cảm thấy cần thiết phải sinh nhiều con nữa.

Chủ nghĩa thế tục có phải là nguyên nhân duy nhất của sự suy giảm dân số?

Blanc tin rằng câu trả lời là có. Ông viết:

Không có yếu tố nào khác như trình độ học vấn, mật độ dân số hay đô thị hóa có ảnh hưởng đáng kể hoặc lớn đến thời điểm chuyển đổi (giảm tỷ lệ sinh). Các kết quả này cho thấy rằng sự tích lũy vốn nhân lực, giai đoạn tiền công nghiệp, hoặc sự phát triển đương thời không phải là những yếu tố thúc đẩy sự chuyển đổi ở Pháp, phù hợp với các bằng chứng ở cấp độ kinh tế vĩ mô.

Ngay cả khi tính đến các yếu tố khác, chủ nghĩa thế tục dường như vẫn là chất xúc tác chính khiến dân số Pháp giảm.

Bùng nổ dân số ở Anh

Ngày nay, dân số Pháp nhỏ hơn đáng kể so với Đức và gần bằng với Vương quốc Anh. Nhưng vào thế kỷ XVIII, khoảng một phần sáu dân số châu Âu là người Pháp. Điều này cho thấy một sự khác biệt thú vị giữa Pháp và Anh trong những thập kỷ sau đó.

Vương quốc Anh là quốc gia đầu tiên và dẫn đầu cuộc Cách mạng Công nghiệp. Trong những năm 1700, giáo dục, năng suất và chất lượng cuộc sống đều cải thiện đáng kể ở Anh và xứ Wales. Và như mô hình chuẩn dự đoán, dân số gia tăng. Khi Cách mạng Công nghiệp đồng thời mang lại một bùng nổ kinh tế lớn, GDP bình quân đầu người ở Anh cũng tăng lên. Nói cách khác, Anh vừa lớn hơn vừa giàu có hơn.

Trong khi đó, Pháp lại công nghiệp hóa chậm hơn nhiều. Như Blanc đã diễn đạt, Về mọi mặt, Pháp thế kỷ XVIII tụt hậu từ một đến hai trăm năm so với Anh, cái nôi của Cách mạng Công nghiệp. Tuy nhiên, GDP bình quân đầu người của Pháp gần như tương đương với Anh. Tại sao? Do tỷ lệ sinh giảm của Pháp. Người Pháp có ít người hơn để hưởng thụ sự thịnh vượng chung trong cả nước. Do đó, người Pháp đạt được mức tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người tương tự sau năm 1760, đơn giản bằng cách thách thức quyền lực của Giáo hội và giảm sinh sản, do đó hạn chế sự gia tăng của mẫu số.

Cest comme ça

Bài nghiên cứu của Blanc không nhằm mục đích sửa đổi mô hình dân số đã được thiết lập. Lý do Pháp trở nên thú vị là vì nó khác biệt, nên việc áp dụng những kết luận này – cụ thể là, chủ nghĩa thế tục dẫn đến suy giảm dân số – ngoài phạm vi của Pháp thế kỷ XVIII sẽ là nguy hiểm. Cest comme ça.