Trải qua vòng vòng đơn và vòng phỏng vấn, cuối cùng tôi cũng lại có mặt lại tại Diễn đàn Tuổi trẻ Kiến tạo 2016. Nói là lại bởi vì năm ngoái, khi Diễn đàn còn chưa đổi tên, tôi cũng đã lăn lộn trong cả 3 ngày ở Diễn đàn, lúc đó Diễn đàn quy mô còn nhỏ lắm, chỉ là những bạn trẻ sinh sống và học tập tại thành phố Huế, các bạn tập hợp lại, cùng đưa ra các vấn đề của Huế để thảo luận và đánh giá. Lần đấy, cũng 3 ngày thảo luận, nhiều vấn đề chúng tôi thấy đấy, giờ được mổ xẻ, phân tích để làm sáng tỏ nhiều hơn. Nhưng lần này, Diễn đàn mở rộng quy mô và nội dung lên rất nhiều, phạm vi không chỉ còn ở thành phố Huế, mà là cả nước. Nội dung không còn xoay quanh Huế, mà là ASEAN. Chính vì sự mở rộng ấy, tôi đã một lần nữa, đăng ký tham gia Diễn đàn năm nay. Chính quyết định ấy, đã đem đến cho tôi 3 ngày tại Diễn đàn vô cùng thú vị và học hỏi được nhiều điều.

Và hôm nay, tôi sẽ kể cho các bạn nghe những điều chúng tôi đã được học, được trải nghiệm và học trong quá trình diễn ra Diễn đàn Tuổi trẻ Kiến tạo năm nay.

Ngày thứ nhất

Mở đầu của ngày đầu tiên là phần chia sẻ về chủ đề Hội nhập của hai anh chị Hoàng Đức Minh (Top 30 người Việt trẻ thành công trước 30 tuổi) và Tôn Nữ Tường Vy (Đại diện Việt Nam tại UNANOC-EF Summer School). Chính sự đối lập giữa hình thể bên ngoài và phong cách thể hiện, giao tiếp đã tạo ra một buổi chia sẻ rất thú vị. Chị Tường Vy là hình tượng cho những bạn trẻ xuất phát từ con số 0, từ những điểm nhỏ nhất để hình thành nên sự thành công lúc bây giờ, những điều chị chia sẻ là những điều mà một bạn trẻ khi chưa có gì trong tay muốn bắt đầu, muốn đi lên sẽ cần phải làm gì, và làm thế nào. Còn với anh Đức Minh, là hiện thân cho sự năng động và bứt phá từ còn nhỏ, chính sự tiếp xúc và giao thoa với với nhiều nền văn hóa, đã tạo nên một con người đầy khát vọng và sâu sắc như ngày hôm nay. Phần chia sẻ tập trung vào các vấn đề hội nhập và thử thách của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập hiện nay. Phần này giúp các bạn trẻ có một cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về hội nhập, điều mà đang đặt ra cho Việt Nam những thách thức và cơ hội rất lớn, việc nắm bắt và định hình ra sao trong giai đoạn này vẫn đang là một bài toán khó, mỗi bước đi sai sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy phát sinh.

Khi nghe phần chia sẻ của hai anh chị, tôi lại nhớ đến những chi tiết trong cuốn Chiếc Lexus Và Cây Ô Liu đang đọc dở, viết về Toàn cầu hóa và tác động của nó, bối cảnh của Toàn cầu hóa đặt ra lựa chọn cho các nước: có hay không việc nhập cuộc chơi Toàn cầu hóa, và kết quả đem lại của nó tác động ra sao đến đất nước đấy. Hội nhập trong thời đại ngày nay được xem như việc gia nhập vào quá trình Toàn cầu hóa, khi khoảng cách địa lý lẫn chính trị của các quốc gia lần lượt bị phá bỏ, chính điều này đã đem đến cho người dân bản địa nhiều cơ hội hơn trong việc tiếp cận hệ thống giáo dục đa dạng, hệ thống việc làm cạnh tranh hay những bước đi lớn trong việc phát triển kinh tế. Nhưng bên cạnh đó cũng đặt ra nhiều thách thức lớn cần giải quyết như người di cư ồ ạt, chất lượng sản phẩm dịch vụ chưa cạnh tranh trên thị trường quốc tế hay sự tác động của những luồng tư tưởng bên ngoài đến các giá trị, đặc trưng của dân tộc. Chính những điều ấy đặt ra rất nhiều thách thức, kỳ vọng và sự thay đổi cho phù hợp hơn với tình hình thực tế, có như vậy quá trình Hội nhập mới diễn ra một cách trọn vẹn và đáng như sự trong đợi của cộng đồng. Phần chia sẻ, hỏi đáp của các bạn trẻ với các vị khách mời đặt ra nhiều vấn đề đáng quan tâm, như sự kiện Brexit và bài học cho Việt Nam trong quá trình hội nhập hay việc hội nhập thế nào cho đúng. Những chia sẻ lại của anh Đức Minh và chị Tường Vy đã phần nào giải đáp những thắc mắc, suy nghĩ trong lòng của các bạn trẻ tham gia Diễn đàn. Những điều được chia sẻ trong quá trình Diễn đàn đã khai phá thêm nhiều luồng suy nghĩ, góc nhìn mới cho các bạn trẻ, bởi sự trưởng thành và nhận thức đúng đắn của các bạn trẻ hiện nay của đất nước sẽ là sự định hướng tốt nhất cho việc đi lên của đất nước.

Chủ điểm chính của phần buổi chiều đó là thuyết trình về định kiến, đây là một phần làm việc theo nhóm, và đây là hoạt động đầu tiên kết nối các bạn trẻ trong Diễn đàn, không chỉ các bạn trong thành phố Huế mà còn với các bạn trẻ ngoại tỉnh, điều này đã tạo một thách thức lớn cho các nhóm bởi các bạn không có sự tiếp xúc, trao đổi với nhau từ trước, cũng như khoảng cách địa lý và thời gian di chuyển đến thành phố Huế ít nhiều ảnh hưởng đến quá trình thảo luận. Như nhóm chúng tôi, đa phần các bạn đều ở thành phố Huế, riêng bạn Phương lại là người Hà Nội, phần làm việc này chủ yếu qua skype trước khi gặp mặt, các ý kiến, thảo luận đưa ra trước màn hình máy tính, nghe giọng nhau qua cái loa. Công việc bàn bạc và thảo luận không quá khó khăn để kết nối và thách thức để làm khó các bạn trong nhóm, việc phân công và xác định đầu mục công việc diễn ra nhanh chóng, trước ngày diễn ra Diễn đàn, chúng tôi có một buổi gặp mặt để thống nhất nội dung và hình thức trình bày, qua đó có sự tiếp xúc đầu tiên với các bạn khác trong nhóm. Kết thúc của ngày hôm đó và phần nghỉ trưa của ngày hôm sau, chúng tôi vẫn say sưa vào việc trình bày thế nào cho khớp thời gian, bỏ ý này thêm ý kia, mọi việc diễn ra rất tập trung nhưng cũng rất tôn trọng ý kiến lẫn nhau.

Phần thuyết trình chủ điểm diễn ra khá suôn sẻ, không chỉ cho nhóm chúng tôi mà còn các bạn khác. Mỗi nhóm là mỗi sắc màu khác nhau, nhóm lấy chủ đề định kiến về điểm số, nhóm về bất bình đẳng giới, nhóm về nghề nghiệp, hay như nhóm của chúng tôi là học Đại học và học nghề. Mỗi nhóm lên trình bày là đem đến Diễn đàn một sắc màu khác nhau, với những định kiến và sự áp đặt định kiến diễn ra trong một thời gian dài, ảnh hưởng không chỉ cho mỗi cá nhân mà còn cho sự phát triển chung của xã hội. Chính những bài thuyết trình là những tiếng nói của những người trẻ với xã hội hiện tại, qua đó đề cao vai trò phản biện và lên tiếng của người trẻ.

Kết thúc phần thuyết trình, những khó khăn của các nhóm và cách các thành viên trong các nhóm kết nối được BTC gửi gắm vào chủ đề của hội nhập, bởi chính sự hội nhập đã làm suy yếu và phá vỡ những định kiến xã hội, tạo sự công bằng và phát triển đúng mực cho xã hội. Đồng thời, cũng chính hội nhập, đã kết nối cách làm việc trong nhóm lại với nhau, các bạn trẻ bị khoảng cách địa lý ngăn cản, nhưng có mạng internet, truyền thông đã gắn kết quan điểm, suy nghĩ của các bạn trẻ lại với nhau, tạo nên những bài thuyết trình đa sắc màu mà cũng không kém phần thú vị, hấp dẫn.

Kết thúc của ngày thứ nhất là trò chơi giả định Gia đình, trong đó một số bạn đóng vai ông bố đi làm để kiếm tiền nuôi gia đình, một số bạn khác đóng vai bà mẹ để đi chợ mua thực phẩm mà trách thực phẩm độc nhưng vẫn đảm bảo hàm lượng calories trong bữa ăn của gia đình, và những bạn khác đóng vai những đứa trẻ đến trường. Bối cảnh đặt trong một quy mô rộng, khi hội nhập diễn ra, những ông bố đi làm ở một đất nước khác, những bà mẹ có nhiều hơn sự lựa chọn thực phẩm và những đứa trẻ biết nhiều hơn những múi giờ trong khu vựa. Trò chơi đặt ra vấn đề khi hội nhập diễn ra, sẽ có những sự xáo trộn nhất định, và con người trong mỗi xã hội ấy phải dần thích nghi và hòa hợp tốt trong môi trường hội nhập ấy.

Ngày thứ nhất đặt ra nhiều vấn đề cho các bạn trẻ, đó là việc hội nhập ảnh hưởng và tác động như thế nào đến mỗi đất nước và con người, từ đó đề ra những giải pháp và bước đi toàn diện thích hợp với tình hình của đất nước. Bài học đem đến cho các bạn trẻ sẽ là nền tảng không chỉ cho hai ngày diễn ra sau đó mà còn cho sau này, khi quá trình hội nhập đã và đang diễn ra ngay trước mắt mỗi người.

Ngày thứ hai

Ngày diễn ra Diễn đàn thứ hai với hai nội dung chính đó là Hội chợ ASEAN và Hội nghị Bộ trưởng các nước ASEAN, cả hai phần đều mang tính long trọng và nghiêm trang, những tưởng sẽ đem đến một sự khô khan của chính trường nhưng những gì đã diễn ra lại hoàn toàn khác với suy nghĩ trên.

Phần Hội chợ ASEAN, các bạn trong Diễn đàn sẽ nhập vai vài một đất nước để tiến hành giao dịch trong quá trình diễn ra Hội chợ, các nước sẽ giới thiệu sản phẩm chủ lực của nước mình để tiến hành trao đổi và buôn bán với các nước khác để thu về nguồn lợi cho nước mình. Tôi và bé út Bảo Trân đến từ Sài Gòn trong vai trò của nước Việt Nam, đi chào hàng và buôn bán, ban đầu chiến thuật của nhóm chúng tôi đưa ra đó là mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm Cà phê thông qua các cuộc giao dịch về đại lý phân phối và công nghệ sản phẩm. Nhưng đến khi bước vào cuộc chơi, các nước khác dựa vào sản phẩm xuất khẩu và nhập khẩu của nước mình và nước khác để tiến hành giao dịch trao đổi, bởi chiến thuật đưa ra không trùng khớp với cách chơi chung của các nước, nên cả tôi lẫn bé Trân đều nhanh chóng bị rối. Ngay sau đó, chúng tôi thay đổi chiến thuật, nhắm thu mua các sản phẩm các nước bán rồi bán lại cho một nước khác, khoảng chênh lệch giữa việc mua và bán đem lại một nguồn lợi thuận khổng lồ cho nước chúng tôi. Tuy vậy, kết thúc phần chơi nhóm chúng tôi vẫn lỗ do bị hớ trong một phiên giao dịch với nước khác. Dù vậy, bài học thương trường trong phiên Hội chợ quá sức là kịch tính, đem đến cho bản thân tôi một kỷ niệm không bao giời quên trong Diễn đàn lần này.

Tiếp theo sau phần Hội chợ là phần Hội nghị các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN. Đây là một MUN phiên bản thu nhỏ, với sự đơn giản ở mức tối đa và không có quá nhiều điều khoản cần thảo luận. Nội dung của phiên Hội nghị đưa ra đó là phát triển kinh tế mỗi nước dựa theo hướng chuyên biệt hóa. Đây là một vấn đề tạo nên nhiều thảo luận, bởi lẽ có những nghành nghề ở mỗi nước có sự phát triển riêng, việc lựa chọn hướng chuyên biệt hóa sẽ đem đến thử thách và cạnh tranh cho các quốc gia trong khu vực, chẳng hạn như Thái Lan và Việt Nam đều có thế mạnh về sản xuất và xuất khẩu lúa gạo, thì khi chuyên biệt hóa sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh ngay trong khu vực. Bởi chính sự xung đột lợi ích như vậy nên quá trình diễn ra hội nghị với sự nhập vai hoàn hỏa của các nước, đã đem đến một phiên hội nghị kịch tính và đậm chất chính trường, trong một không khí trang nghiêm nhưng không kém phần long trọng.

Trong buổi sáng, các đại hiện của các nước lên phát biểu mở đầu, trình bày sơ qua về đất nước mình và mong muốn sau hội nghị, phần đó đem đến một cái nhìn toàn diện về ý đồ của các quốc gia tham gia Diễn đàn, để các nước có chính sách hay phương hướng phát triển thích hợp với tình hình của đất nước đại hiện ấy. Phần vận động hành lang ngay sau đó tạo nên những luồng thể hiện quan điểm khác nhau, đồng minh rõ ràng trong cả phiên hội nghị, qua đó hình thành những khối có đồng quan điểm về vấn đề thảo luận được đưa ra. Cuối cùng, phần tranh biện thể hiện rõ ràng quan điểm và cách nhìn nhận vấn đề, lợi ích quốc gia của mỗi nước trong khu vực về vấn đề nghị sự. Sau 3 phiên trình bày vấn đề và chất vấn, mỗi nước đã có quan điểm và cách nhìn nhận riêng cho đất nước mình. Cuối cùng, phần bỏ phiếu diễn ra vô cùng suôn sẻ với 2 phiếu thuận và 7 phiếu chống, 1 phiếu trắng mà không có chia đôi hội nghị. Kết thúc phần hội nghị với thành công mỹ mãn thuộc về đa số các nước trong khu vực, vấn đề nghị sự đã đặt vấn đề lợi ích chung và lợi ích riêng, giữa việc phát triển chuyên biệt và phát triển dựa vào những thế mạnh của mỗi nước. Qua đó mà mỗi đại biểu đại diện có một cái nhìn tổng quan toàn diện hơn về các nước trong khối cộng đồng chung ASEAN và cả vị thế của Việt Nam trong quá trình hội nhập.

Sau phần Hội chợ là một phần vô cùng thú vị, đó là trò chơi Tìm việc. Đây là một trò chơi mô phỏng trong tình huống hội nhập, mỗi ứng cử viên của công việc không chỉ đối mặt với sự đa dạng của các lựa chọn nghề nghiệp mà còn là sự cạnh tranh với các ứng cử viên trong khu vực. Phần đăng tin đem đến các bạn trẻ khả năng sàng lọc thông tin và nhận định giá trị việc làm đem lại thông qua những bản tin tuyển dụng để lựa chọn bản tin phù hợp và chính xác nhất có thể. Phần phỏng vấn thể hiện khả năng tham gia một cuộc phỏng vấn và đem đến cho bạn trẻ nhiều cơ hội trong việc thử thách và thể hiện bản thân trong quá trình này. Hai nội dung này đem đến cho các bạn trẻ một cái nhìn toàn diện về tình hình hội nhập ảnh hưởng đến việc làm của các bạn trẻ trong tương lai, đó là sự đa dạng trong nghành nghề, trong lựa chọn và sự cạnh tranh khốc liệt của các bạn trẻ từ các nước trong khu vực. Từ đó hình thành ý thức và sự tiếp thu để chuẩn bị cho cuộc hội nhập sắp sửa diễn ra.

Kết thúc ngày thứ hai đó là phần chia sẻ về khởi nghiệp do anh Hoàng Đức Minh dẫn dắt. Những khó khăn và thách thức của giới trẻ trong quá trình khởi nghiệp được anh Minh và các bạn cùng chia sẻ, góp ý. Những chia sẻ ấy ít nhiều tạo sự hứng thú, khám phá và khơi gợi sự tìm hiểu của các bạn trẻ trong quá trình khởi nghiệp. Đây là một phần chia sẻ với nhiều thú vị, đặt trong bối cảnh hội nhập như hiện nay, việc thành lập và xây dựng những doanh nghiệp với những hướng đi mới là một xu thể phát triển của xã hội, cũng đi kèm với đó là rất nhiều khó khăn, thách thức cho những người trẻ trong quá trình khởi nghiệp. Bởi vậy, việc định hướng, dẫn dắt bởi một người trẻ thành công trong việc khởi nghiệp là anh Đức Minh là một chỉ dẫn tốt cho các bạn trẻ trong quá trình định hình và đóng góp sức mình cho sự phát triển chung của xã hội.

Những hoạt động của ngày thứ hai đã kết nối các bạn trẻ đến gần hơn với nhau, không còn làm việc theo từng nhóm nhỏ lẻ nữa mà là sự liên kết, kết nối và tiếp xúc với các bạn trẻ khác trong quá trình diễn ra Hội chợ, Hội nghị. Cách nhìn, cách tiếp cận của các bạn trẻ đã kết nối nhau lại, tạo nên một khối hình thành đa dạng nhưng đồng quan điểm, đầy sắc màu nhưng rất rực rỡ. Chính điều đó đã dần dần hình thành nên một Diễn đàn vững mạnh và thành công.

Ngày thứ ba

Ngày cuối cùng của Diễn đàn, chúng tôi được học về một trong những kỹ năng tối quan trọng trong ít nhất 10 năm nữa, đó là tranh biện. Tôi vốn không còn xa lạ với tranh biện, nhưng qua cách giới thiệu và truyền tải của anh Đức Minh, nhiều khái niệm và tư tưởng về tranh biện mới được bùng nổ, được khai sáng, nhất là câu hỏi tranh biện để làm gì? với nhiều tranh luận bên lề, đã dần được hình thành câu trả lời và định nghĩa trong đầu mỗi bạn. Xoay quanh chủ đề Hệ thống chăm sóc sức khỏe phải được miễn phí để làm đề bài cho cuộc tranh biện, Diễn đàn ngày thứ ba đã có một cuộc chiến không cân sức giữa 5 phiếu thuận và 25 phiếu chống. Phần trình bày của mỗi nhóm là trận đấu 1 vs 5 cực căng thẳng và đầy thử thách cho cả phe thuận lẫn phe chống.

Tựu chung lại, quan điểm của phe thuận nghiên về vấn đề nhân đạo còn phe chống nghiên về vấn đề tài chính, chính sự khác biệt ấy đã đẩy những cuộc tranh biện lên đến cao trào, với hàng loạt luận điểm và luận cứ, dẫn chứng được đưa ra mỗi bên của mỗi đội. Kết thúc phần này, phần thắng nghiên đậm về phe chống, có lẽ do ưu thế áp đảo và tâm lý đối chất mỗi lượt 5 người đã đem đến cơ hội chiến thắng cho phe phống. Ngay sau phần thi đấu theo đội ấy là phần thi đấu cá nhân ưu tú của mỗi đội, theo hình thứ 1 vs 1 như các phiên tranh cử tổng thống Mỹ, với đại điện phe thuận là Kim Yến -nhân tố đem lại chiến thắng duy nhất cho phe thuận trong phiên đấu theo đội và Quang Minh – cậu nhóc 9x đời cuối với cách nhìn và hiểu biết đầy sâu sắc. Phần tranh biện cuối cùng ấy diễn ra vô cùng kịch tính khi cả Diễn đàn cùng theo dõi và cổ vũ. Sự xung khắc quan điểm vẫn như cũ nhưng cách thể hiện và đưa ra giải pháp đầy sáng tạo và dẫn chứng đầy thời sự của mỗi bên làm nức lòng khán giả theo dõi. Và bằng sự tự tin, lập luận vững chắc cũng như phần phản biện đầy sắc sảo, Quang Minh nhận được sự đánh giá cao từ 3 vị giám khảo của phần tranh biện. Kết thúc phần tranh biện này, nhiều vấn đề được mổ xẻ, phân tích xoay quanh chủ đề tranh biện và cách tranh biện, đưa ra lập luận của các bạn, đấy là một bức tranh toàn cảnh về vấn đề Y tế có nên được miễn phí hay không và cách tranh biện đem lại hiệu quả tối ưu cho phần trình bày của mình.

Ngay chiều hôm đó, là phần chia sẻ ý tưởng và khó khăn trong việc hoạt động xã hội của các bạn tham gia Diễn đàn. Qua những chia sẻ, chúng tôi đã có thêm nhiều động lực khi tham gia vào việc hoạt động xã hội, cải thiện chất lượng cuộc sống cộng đồng. Cũng qua đó, chúng tôi đã tìm được những đồng minh cùng tư tưởng, những người bạn chung chí hướng để sau Diễn đàn có thể kết hợp với nhau, cùng nhau xây dựng những án hiệu quả, đạt mục đích tốt đẹp cho xã hội và cộng đồng.

Ba ngày Diễn đàn đi qua, điều còn lại với chúng tôi đó là những ý tưởng mới, những điều mới mẻ mới với những mối quan hệ mới, rộng hơn và sâu sắc hơn. Diễn đàn đã thành công trong việc tìm kiếm và xích lại các bạn trẻ khắp đất nước gần nhau hơn, chứ không còn những bạn trẻ trong một phạm vi nhỏ của thành phố Huế, sự mở rộng ấy vừa tạo khó khăn và thách thức cho BTC, nhưng đồng thời cũng là bước đệm cần thiết để những Diễn đàn sau có quy mô mở rộng hơn, lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa.

Hẹn Diễn đàn ở năm 2017, khi đó tuổi trẻ bức phá sẽ mạnh mẽ hơn, tầm nhìn sẽ rộng hơn, tiếng nói sẽ vang mạnh mẽ hơn.

Nguyễn Chánh Danh, Đại sứ Diễn dàn Tuổi trẻ Kiến tạo 2016.