Các nhạc công đã khóa chặt nhịp điệu như thế nào?

Với nhạc công, khả năng bắt nhịp, chơi đúng nhịp và tái tạo lại nhịp là kỹ năng căn bản và bắt buộc. Nhưng chính xác thì quá trình này hoạt động như thế nào?

Nhịp điệu có thể làm dịu từ trẻ sơ sinh đến người lớn

Từ bao đời nay, các bậc cha mẹ đã ru con ngủ bằng cách đung đưa nhẹ nhàng. Nhịp điệu đơn giản và đều đặn đó mang lại sự êm dịu và giúp trẻ ngủ ngon. Nghiên cứu cho thấy chính nhịp điệu này cũng có thể hỗ trợ người lớn ngủ sâu và củng cố trí nhớ. Cách nhịp điệu tác động đến chúng ta thật kỳ lạ. Với nhạc công, khả năng bắt nhịp, chơi đúng nhịp và tái tạo lại nhịp là kỹ năng căn bản và bắt buộc. Nhưng chính xác thì quá trình này hoạt động như thế nào?

Một nhóm nghiên cứu từ Đại học McGill ở Toronto – gồm các nhà nghiên cứu đồng thời là nhạc công – đã cố gắng trả lời câu hỏi trên thông qua nghiên cứu có tên Rhythm Complexity Modulates Behavioral and Neural Dynamics During Auditory–Motor Synchronization, được công bố trên Tạp chí Khoa học Thần kinh Nhận thức vào tháng 10 năm 2020.

Nghiên cứu do Caroline Palmer dẫn đầu. Bà chia sẻ: Chúng tôi, với tư cách là các nhạc công biểu diễn, quen thuộc với những tình huống mà một người chơi bị lệch nhịp so với người khác – nên chúng tôi muốn khám phá cách não bộ nhạc công phản ứng với nhịp điệu.

Làm chủ một nhịp bao gồm ít nhất ba yếu tố: nghe, hiểu và thể hiện bằng hành động. Nhóm nghiên cứu muốn tìm hiểu điều gì tạo nên sự khác biệt giữa người chơi giỏi và người dễ mất nhịp. Có thể là do một số người nghe khác đi, hoặc họ chuyển động khác đi.

Nhưng hóa ra, cả hai giả thuyết trên đều không đúng.

Palmer cho biết: Chúng tôi phát hiện ra rằng câu trả lời nằm ở sự đồng bộ giữa các dao động trong nhịp não và nhịp điệu âm nhạc – không chỉ là nghe hay chuyển động. Mà là sự liên kết giữa nhịp não và nhịp âm thanh.

Nghiên cứu với 29 nhạc công và các loại nhịp phức tạp

Nhóm nghiên cứu đã làm việc với 29 nhạc công trưởng thành – 21 nữ, 6 nam, tuổi từ 18 đến 30 – tất cả đều có ít nhất 6 năm học nhạc cụ. Các điện cực EEG được gắn lên da đầu họ trong khi họ nghe và gõ nhịp theo ba dạng nhịp cơ bản, được điều chỉnh thành nhiều phiên bản khác nhau.

Mỗi nhịp được mở đầu bằng 4 tiếng đếm:

– Nhịp 1:1 – Chuỗi tiếng click đều đặn, giãn cách bằng nhau.

– Nhịp 1:2 – 2 nhịp với âm cao cho nhịp đầu và âm trầm cho nhịp sau.

– Nhịp 3:2 – Phức tạp nhất, âm trầm giữ vai trò nhịp đen, âm cao tạo nên chuỗi móc ba (triplets).

Người tham gia được phân công ba loại nhiệm vụ:

– Nhiệm vụ Nghe (Listen) – Nghe 12 biến thể và xác định nhịp nào bị thiếu.

– _Nhiệm vụ Đồng bộ (Synchronize) – Gõ theo 12 nhịp, đôi khi thay thế âm thanh bị lược bỏ.

– Nhiệm vụ Vận động (Motor) – Tái tạo 12 biến thể sau khi nghe mỗi đoạn.

Sự đồng điệu giữa nhịp não và nhịp nhạc quyết định trình độ

Các nhà khoa học phát hiện dấu hiệu thần kinh cho thấy mức độ đồng bộ hóa giữa nhịp nhạc và nhịp não của từng nhạc công. Điều thú vị là: mức độ đồng bộ này không liên quan đến hoạt động não khi chỉ nghe hoặc chơi nhạc.

Hai tác giả chính của nghiên cứu – nghiên cứu sinh Brian Mathias và Anna Zamm – cho biết: Chúng tôi rất ngạc nhiên khi thấy rằng ngay cả những nhạc công được đào tạo kỹ lưỡng đôi khi vẫn khó đồng bộ với nhịp phức tạp, và điều này phản ánh rõ trên EEG.

Dù hầu hết người tham gia có thể gõ nhịp tương đối chính xác, chính mức độ trùng khớp giữa dấu hiệu thần kinh và nhịp điệu mới là yếu tố tách biệt người chơi giỏi và người chơi xuất sắc. Hầu hết nhạc công đều đồng bộ tốt, Mathias và Zamm nói. Tuy nhiên, tín hiệu não này đủ nhạy để phân biệt người giỏi với người rất giỏi – mà chúng tôi đôi khi gọi là siêu đồng bộ.

Liệu ai cũng có thể trở thành người siêu đồng bộ?

Khi được hỏi liệu mọi người có thể rèn luyện để đạt đến trình độ siêu đồng bộ, Palmer trả lời: Phạm vi trình độ của các nhạc công trong nghiên cứu cho thấy câu trả lời là có. Bà cũng cho biết thêm: Chỉ khoảng 2–3% dân số là điếc nhịp, điều này rất đáng khích lệ. Việc luyện tập rõ ràng giúp cải thiện khả năng, và cải thiện sự liên kết giữa nhịp não với nhịp âm nhạc. Nhưng liệu ai cũng có thể giỏi như một tay trống thì vẫn chưa chắc.

Việc khóa nhịp không chỉ là kỹ thuật hay cảm giác âm nhạc – đó là quá trình thần kinh sâu sắc giữa não bộ và âm thanh. Và tin tốt là: ai cũng có thể cải thiện được, nếu đủ kiên trì luyện tập.