Ý nghĩa cuộc sống qua góc nhìn vũ trụ học

Một sinh viên hỏi giáo sư vũ trụ học về ý nghĩa của cuộc sống. Đây là câu trả lời của ông.

Tôi vừa kết thúc bài giảng về lý thuyết tương đối hẹp của Einstein. Các phương trình toán học cho một trong những ý tưởng cơ bản của ông, cái gọi là sự bất biến của khoảng cách không – thời gian, đã lấp đầy bảng đen. Tôi vẫn còn dư hai mươi phút. Có lẽ tôi đã đi quá nhanh qua các chi tiết. Tôi có xu hướng chuẩn bị kỹ lưỡng cho khóa học này vì nó có một số sinh viên xuất sắc nhất trong trường, bao gồm cả Oona Fitzgerald, người đã đạt điểm tuyệt đối 1600 trong kỳ thi SAT.

Chúng tôi đang ở tầng bốn của Thompson Hall, nơi đã được đặt biệt danh là khu Boeing vì mối quan hệ mật thiết mà công ty này đã thiết lập với các Khoa Hóa học, Vật lý và Toán học. Qua nhiều năm, một số lượng đáng kể giáo sư và sinh viên đã làm việc ở đây. Công ty có trụ sở tại Seattle đã tài trợ một phần cho việc xây dựng Thompson Hall khi yêu cầu duy trì kiến trúc Gothic Anh của trường đại học dẫn đến những chi phí vượt mức bất thường.

Câu hỏi về ý nghĩa của cuộc sống

Tôi có thể kết thúc lớp học ngay lúc đó. Số phấn tôi đã sử dụng đã được chuyển đổi thành các phương trình toán học mà tôi viết ra. Tôi thả ba mẩu phấn còn lại vào giá đựng lưới kim loại ở góc bảng đen và mở lớp cho các câu hỏi. Oona Fitzgerald giơ tay, khuôn mặt tròn và đầy tàn nhang của cô ấy sáng lên. Ý nghĩa của cuộc sống là gì? cô ấy hỏi. Điều này khiến một số tiếng cười rụt rè vang lên, và cô ấy mỉm cười như thể đang đùa. Nhưng sau khi nhìn xung quanh, cô quay lại đối diện với tôi và chờ đợi. Sẽ rất đơn giản nếu tránh câu hỏi của cô ấy bằng một câu nói nhẹ nhàng, nhưng tôi muốn tôn trọng sự chân thành của cô. Một chút can đảm tôi cần đến khi tôi nhớ lại câu trả lời của Tiến sĩ Barker cho cùng một câu hỏi mà chính tôi đã hỏi vài năm trước trong khóa học cơ học lượng tử của mình. Câu trả lời đầy bực tức của ông ấy – Khoa học không giải quyết về ý nghĩa – đã khiến tôi cảm thấy ngớ ngẩn. Như thể không có nhà khoa học thực thụ nào lại hỏi một câu hỏi như vậy. Chỉ có một kẻ giả tạo nghiệp dư mới làm thế. Nhiều năm sau, những lời của ông vẫn còn vang lên trong tôi.

Khi tôi ngồi dựa vào bàn và suy ngẫm về câu hỏi của Oona, một cảm giác kỳ lạ xuất hiện. Các sinh viên có thể thấy tôi đã nghiêm túc suy nghĩ về câu hỏi đó. Bầu không khí trong phòng thay đổi. Một cảm giác râm ran bên trong tôi. Cứ như thể, không biết từ khi nào, tôi đã chờ đợi điều này, và dù vậy tôi cảm thấy như một kẻ tội phạm phải đối mặt với một hành động cấm kỵ, điều gì đó đáng tránh nhưng quá hấp dẫn để bỏ qua.

Câu trả lời về vũ trụ

Tôi nói với các sinh viên một sự thật quan trọng mà tôi nghĩ, rằng hầu như không ai trong chúng ta biết bản sắc thực sự của mình. Điều đáng kinh ngạc hơn nữa là chúng ta quên rằng mình không biết bản sắc thực sự của mình. Tình trạng kỳ lạ này xuất phát từ những thế giới nhỏ bé mà chúng ta đang sống. Chúng ta tự coi mình là người Mỹ hay người Trung Quốc, là Đảng viên Cộng hòa hay Dân chủ, là người có tín ngưỡng hay vô thần. Mỗi một trong những bản sắc đó có thể đúng, nhưng mỗi cái chỉ là sự thật thứ yếu. Có một sự thật sâu sắc hơn. Chúng ta là vũ trụ. Vũ trụ đã tạo ra chúng ta. Theo một cách cơ bản nhất, chúng ta là những thực thể vũ trụ học.

Rồi tôi đã nói điều đó.

Để hiểu điều này, bạn cần phải cưỡi bên trong các ký hiệu toán học.

Tôi không biết mình đang nói gì khi nói rằng bạn cần phải cưỡi bên trong các ký hiệu toán học. Tôi chỉ nói ra.

Bắt đầu với ánh sáng nguyên thủy được phát hiện vào năm 1964 bởi Penzias và Wilson. Ánh sáng này, bức xạ nền vi sóng vũ trụ, đến từ mọi hướng. Chúng ta biết rằng mỗi một trong những photon này đến từ một nơi gần với nguồn gốc của vũ trụ, vì vậy nếu chúng ta truy dấu những hạt ánh sáng này ngược lại, chúng ta sẽ được dẫn đến nơi sinh ra vũ trụ. Điều này có nghĩa là, vì ánh sáng này đến từ mọi hướng, chúng ta đã phát hiện ra nguồn gốc của mình trong một quả cầu ánh sáng khổng lồ. Quả cầu khổng lồ này, cách chúng ta mười bốn tỷ năm ánh sáng theo mọi hướng, là nguồn gốc của vũ trụ chúng ta. Và do đó cũng là nguồn gốc của mỗi chúng ta.

Tôi giơ tay như thể đang nắm lấy một quả cầu khổng lồ.

Chúng ta có thể suy đoán về điều gì đã xảy ra trước quả cầu khổng lồ này, nhưng tôi muốn gắn bó với những sự thật mà các nhà vật lý đã khám phá. Bằng chứng thực nghiệm chỉ ra một thời điểm cách đây mười bốn tỷ năm khi vũ trụ của chúng ta bao gồm một quả cầu khổng lồ được tạo thành từ ánh sáng cũng như các nguyên tử hydro và heli nguyên thủy. Quả cầu khổng lồ đó đã tự biến đổi thành các ngôi sao và thiên hà và mọi thứ khác trong vũ trụ đã biết.

Ý nghĩa của cuộc sống

Tôi đi đến câu trả lời cho câu hỏi của Oona.

_Khi quả cầu này tiếp tục di chuyển theo thời gian, nó tiến hóa dưới tác động của sự giãn nở và co lại. Tức là, khi quả cầu tiếp tục giãn nở, các tập hợp cụ thể sẽ được kéo lại với nhau thông qua lực hấp dẫn. Sự tác động kép của sự giãn nở và co lại này đã khởi động sự sáng tạo đã tạo nên mọi thực thể tồn tại trong vũ trụ.

Nếu bạn muốn biết ý nghĩa của cuộc sống, hãy nhìn vào bàn tay của bạn. Năng lượng chảy qua da và xương của bạn, nếu không có nó, bạn sẽ trở thành đá. Dòng năng lượng đó trong bàn tay của bạn đến từ lúc khởi đầu của thời gian. Bàn tay của bạn phát triển từ quả cầu khổng lồ như một bông hoa mọc lên từ lớp đất bề mặt. Không ai trong lịch sử nhân loại biết rằng sự giãn nở và co lại của vũ trụ đã biến đổi các nguyên tử nguyên thủy thành các ngôi sao và thiên hà. Cũng không có ai biết đến lý thuyết trường lượng tử và lý thuyết tương đối tổng quát, những thứ chi phối quả cầu ánh sáng này. Không có vị hiền nhân hay nhà vua nào có chút khái niệm về bất cứ điều gì trong số này, nhưng giờ đây chúng ta biết được các động lực toán học mà qua đó vũ trụ đã tự tạo ra chính mình. Các động lực đó đang chảy trong chúng ta. Sự sáng tạo của vũ trụ đang diễn ra ngay bây giờ. Chính những động lực đó đang hoạt động. Cơ thể chúng ta đang xoay chuyển với sự sáng tạo bắt nguồn từ lúc khởi đầu của thời gian.

Tôi dừng lại. Tôi đã rơi vào một trạng thái xuất thần. Những lời tôi đã triệu tập lên để giải thích mọi thứ quay trở lại với tôi. Trong khoảnh khắc đó, tôi cảm nhận sự thật đơn giản sâu sắc hơn bao giờ hết trong quá khứ. Tôi là quả cầu khổng lồ. Tất cả chúng ta đều vậy. Chúng ta được kết nối với bức xạ vi sóng vũ trụ. Chúng ta là những nguyên tử nguyên thủy đang kể câu chuyện về sự tồn tại mười bốn tỷ năm của chúng ta.

Oona Fitzgerald ngồi ở hàng ghế đầu. Tôi không muốn làm cô ấy ngại ngùng nên tránh nhìn cô ấy, nhưng giờ đây tôi chợt nhớ ra cô là người Công giáo. Điều này có làm rối loạn niềm tin tôn giáo của cô ấy không? Các sinh viên ngồi im lặng quan sát. Tôi biết đã có điều gì đó xảy ra. Một trực giác lạ lùng xuất hiện. Vũ trụ này – được gắn kết bởi các cấu trúc toán học – đang thở vào tôi. Nhưng ý nghĩ này cũng nhanh chóng trôi qua.

Tiếng chuông kết thúc lớp học kéo tôi trở lại. Ý thức thông thường của tôi xuất hiện trở lại và nắm quyền kiểm soát. Các sinh viên thu gom sách vở, nhét vào ba lô và rời lớp học. Thế giới không thay đổi sao? Tôi cảm thấy ngốc nghếch, xấu hổ. Tôi chăm chú vào những ghi chú bài giảng, xáo trộn chúng hết lần này đến lần khác, giả vờ quá bận rộn để nhìn lên.

Khi các sinh viên đi ra ngoài, Oona đến gần, mỉm cười. Cô mặc một chiếc váy vàng đơn giản.

Tôi đã quyết định thay đổi chuyên ngành của mình. Vì khóa học của thầy, cô nói.

Thật sao? Ý em là chuyên ngành vật lý?

Cô gật đầu.

Tôi vô cùng ngạc nhiên. Cô ấy từ bỏ sự nghiệp âm nhạc của mình sao? Tôi biết âm nhạc quan trọng với cô ấy như thế nào vì cô đã nhờ tôi không biết bao nhiêu lần cho đến khi tôi đồng ý tham dự buổi biểu diễn vào mùa thu nơi cô chơi độc tấu violin. Sau buổi hòa nhạc, tôi đã gặp gia đình cô, tất cả đều tự hào về khả năng âm nhạc và sự nỗ lực của cô. Cô ấy đã nói chuyện với gia đình mình về việc này chưa? Đây có phải là một quyết định tốt? Tôi đã làm gì?

Cô ấy cố gắng nói thêm nhưng lại ngập ngừng. Cô ấy bước về phía cửa và, quay lại, nói: Em yêu điều này! Em muốn học nó. Nó thật, em không biết nữa…

Các sinh viên đi đi lại lại trong hành lang phía sau cô. Cô lắc đầu và bước về phía cửa. Tôi định gọi cô ấy lại nhưng không biết phải nói gì.