Trích đoạn dưới đây được trích từ cuốn sách Life is Hard: How philosophy can help us find our way, do Kieran Setiya viết và được xuất bản bởi Riverhead Books.

Trong hơn bảy mươi năm qua, chúng ta đã được cảnh báo về một đại dịch cô đơn đang rình rập, từ tác phẩm The lonely crowd của David Riesman vào năm 1950 đến The lonely century được xuất bản năm ngoái bởi Noreena Hertz. Nếu trước khi đại dịch Covid 19, bằng chứng về vấn đề này chưa đủ rõ ràng thì bây giờ chúng ta không thể bỏ qua: chúng ta đang sống trong giai đoạn hậu quả của sự cô lập xã hội chưa từng có.

Tác động xã hội của đại dịch

Tác động xã hội của đại dịch là bao trùm và chậm phai mờ: thói quen giao tiếp xã hội đã thay đổi, khi mọi người gặp gỡ trực tuyến và làm việc tại nhà, trong khi kỹ năng tương tác trực tiếp dần mất đi. Vậy chúng ta mất gì khi cuộc sống thay đổi theo cách này và chúng ta có thể làm gì để lấy lại nó?

Cô đơn ngày càng được công nhận là một vấn đề sức khỏe cộng đồng. Các nhà khoa học xã hội đã định lượng hóa những ảnh hưởng vật lý của cảm giác cô đơn, và kết quả thật đáng báo động. Viết cùng William Patrick, nhà tâm lý học John Cacioppo đã tóm tắt ngắn gọn: Cô lập xã hội có tác động đến sức khỏe tương đương với huyết áp cao, thiếu vận động, béo phì hoặc hút thuốc lá.

Sự bỏ sót trong các lập luận về cô đơn

Nhưng có một cách mà những lập luận như vậy bỏ lỡ trọng điểm. Chúng tập trung vào các tác động phụ của việc cô đơn, chứ không phải bản chất của tổn thương do cô đơn gây ra. Chúng ta có thể hỏi ngược lại cảm giác cô đơn như thế nào. Các hình ảnh chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) cho thấy khu vực não được kích hoạt khi bị từ chối xã hội giống với khu vực liên quan đến đau đớn về thể chất. Nhưng chúng ta không hiểu tại sao cô đơn lại có hại cho chúng ta nếu tất cả những gì chúng ta có thể nói là nó đau. Tại sao nó đau? Và nỗi đau đó nói gì về cách chúng ta nên sống?

Đây là những câu hỏi mang tính triết học, không phải khoa học xã hội. Chúng nói về bản chất của sự phát triển con người và vai trò của xã hội trong việc định hình nó, những câu hỏi có nguồn gốc từ triết gia Hy Lạp cổ đại Aristotle, người đã dành hai cuốn sách trong Đạo đức Nicomachean để nói về philia, thường được dịch là tình bạn. Aristotle nhận thấy rằng con người có nhu cầu xã hội, và khi những nhu cầu đó bị cản trở, chúng ta sẽ đau khổ. Cô đơn là tên gọi cho sự đau khổ của chúng ta; và điều chúng ta cần, cơ bản, là bạn bè.

Tại sao tình bạn là quan trọng?

Để hiểu điều gì tồi tệ về sự cô đơn, và làm thế nào để khắc phục nó, chúng ta cần hiểu tại sao tình bạn lại tốt.

Cách nhìn của Aristotle về philia có điều gì đó rất đúng đắn. Chúng ta, người hiện đại, có xu hướng phân biệt, chia tách bạn bè với gia đình và bạn đời, thậm chí cả bạn bè với lợi ích. Quan điểm của Aristotle rộng hơn: ông coi cả các mối quan hệ gia đình và lãng mạn như những hình thức của tình bạn. Chúng là trung tâm trong cuộc sống của chúng ta với tư cách là động vật xã hội, giúp chúng ta tránh khỏi sự cô đơn.

Nhưng Aristotle cũng mắc sai lầm. Mô hình của ông về philia là tình bạn giữa những người đàn ông chính trực, dũng cảm, điều độ và hào hiệp, những người yêu thương nhau vì tính cách tốt đẹp của họ. Tình bạn chân chính, giống như đức hạnh chân chính, do đó rất hiếm hoi. Những nguyên mẫu của tình bạn nam trong Iliad, Achilles và Patroclus, có thể yêu nhau như những người bạn thật sự. Nhưng có lẽ bạn và tôi không may mắn đến thế.

Khác biệt với cách nhìn của Aristotle

Thật may, không phải như vậy. Tình bạn có thể khó khăn, nhưng không theo cách mà Aristotle nghĩ. Khi tôi nghĩ về bạn bè của mình, có những người tôi cho là đức hạnh hoặc đáng ngưỡng mộ; những người khác thì không hẳn như vậy. Nhưng tôi chắc chắn rằng tình bạn của chúng tôi là thực sự. Đối với Aristotle, tình bạn là dựa trên đức hạnh: nó phụ thuộc vào phẩm chất tốt. Ông nghĩ rằng bạn bè nên dễ thay đổi. Họ nên rời bỏ bạn và ngừng yêu bạn ngay khi bạn mất đi những đức tính làm nên tình bạn của các bạn. Điều đó gần như trái ngược hoàn toàn với sự thật. Tôi không nói rằng tình bạn phải vô điều kiện – nhưng nó có thể là như vậy. Chúng ta đều yêu thương những thành viên gia đình, và thậm chí cả những người bạn mà chúng ta không thích.

Sự thiếu sót của Aristotle nằm ở lập luận của ông rằng yêu thương ai đó vì chính con người họ là yêu thương họ vì tính cách của họ. Điều đó không đúng. Bạn không phải là tính cách của bạn, một tập hợp các nét kỳ quặc và phẩm chất, đức hạnh và thói xấu, tất cả những thứ mà bạn có thể vượt qua. Bạn là một con người cụ thể, không bị định nghĩa bởi bất kỳ phẩm chất nào mà bạn có. Được yêu thương vì chính bạn, do đó, không phải là được yêu thương vì đức hạnh của bạn, và được coi trọng như một người bạn không giống như việc được ngưỡng mộ. Trên thực tế, nó hoàn toàn ngược lại. Được yêu thương vì chính mình là được yêu thương không phải vì bất kỳ phẩm chất nào mà tình yêu phải được giành lấy.

Giá trị của tình bạn

Giá trị của tình bạn, cuối cùng, xuất phát từ giá trị vô điều kiện của những người là bạn bè. Hãy chọn một tình bạn quan trọng trong cuộc sống của bạn: điều đó quan trọng, cuối cùng, bởi vì người bạn của bạn quan trọng và bạn cũng vậy. Những người bạn chân chính trân quý lẫn nhau, không chỉ là mối quan hệ bạn bè kết nối họ.

Sự tương phản này có vẻ tinh tế, nhưng nó hiện diện trong những ma sát và hiềm khích thông thường của tình bạn. Khi tôi đến thăm bạn trong bệnh viện, có sự khác biệt giữa việc làm như vậy vì lợi ích của tình bạn và làm như vậy vì lợi ích của bạn. Tôi tưởng tượng rằng bạn sẽ tổn thương khi biết rằng tôi chỉ đến thăm bạn để duy trì mối quan hệ, hoặc vì tình bạn đòi hỏi, chứ không phải vì sự gắn bó trực tiếp với bạn.

Cách hiểu này về tình bạn dựa trên một sự thay đổi sâu sắc hơn trong cách nghĩ về giá trị của cuộc sống con người. Đây là một hiểu biết quan trọng của triết học Khai sáng rằng con người quan trọng tự bản thân họ, bất kể phẩm chất của họ. Triết gia Immanuel Kant gọi giá trị này là phẩm giá đối lập với giá trị. Chính phẩm giá của chúng ta là điều mà tình yêu tôn vinh và sự cô đơn che khuất – một phẩm giá kêu gọi sự tôn trọng.

Tình bạn và đạo đức

Theo cách này, tình bạn liên quan đến đạo đức. Có thể có sự tôn trọng mà không có tình yêu; và quen thuộc có thể sinh ra khinh thường. Nhưng tôn trọng và tình yêu đều thừa nhận cùng một giá trị. Như triết gia David Velleman đã viết, tôn trọng là một mức tối thiểu bắt buộc và tình yêu là một phản ứng tùy chọn nhưng thích hợp đối với giá trị không thể thay thế của một con người.

Những sự thật này giải thích tại sao cô đơn lại đau đớn đến vậy. Khi chúng ta không có bạn bè, giá trị của chúng ta không được thể hiện. Giá trị của chúng ta như một con người không được đánh giá cao, không được tham gia. Việc không có bạn bè là cảm giác mình đang thu nhỏ lại, biến mất khỏi thế giới con người. Chúng ta được sinh ra để yêu thương; và chúng ta lạc lối khi không có tình yêu.

Đó là lý do tại sao chúng ta cần giải quyết vấn đề xã hội của sự cô đơn. Và điều này có những tác động thực tế cho cách thức: lời khuyên về việc đối phó với sự cô đơn dựa trên triết học và được khoa học xã hội xác nhận. Theo lời của John Cacioppo, mặc dù cô đơn _cảm giác như… một cơn đói cần được thỏa mãn – nhưng cơn đói này không thể được giải quyết bằng cách tập trung vào ăn uống. Điều cần thiết là bước ra khỏi nỗi đau của

tình huống của chính mình đủ lâu để nuôi dưỡng người khác._ Cách thoát khỏi cô đơn, một cách trớ trêu, là thông qua việc chú ý đến nhu cầu của người khác, đi theo con đường từ tôn trọng và lòng trắc ẩn đến tình yêu.

Chăm sóc người khác giúp giảm cô đơn

Ngay cả khi nó không kết thúc trong một mối quan hệ, việc chú ý đến người khác – khẳng định giá trị cuộc sống của họ, không phải của chính mình – khiến cô đơn bớt khắc nghiệt. Phản ứng của tôi đối với sự cô lập trong đại dịch là một điều sáo rỗng: tôi bắt đầu một podcast, Five Questions, trong đó tôi hỏi các triết gia năm câu hỏi về chính họ, từ những câu hỏi thẳng thắn – Bạn có thực sự tin vào các quan điểm triết học của mình không? – đến những câu hỏi mạo hiểm – Bạn sợ điều gì? Mục đích không phải là tạo dựng các mối quan hệ mới mà là dành thời gian lắng nghe thật sự. Sau khi tập trung vào ai đó trong nửa giờ, và chỉnh sửa thêm một giờ nữa, tôi sẽ cảm thấy ít cô đơn hơn trong nhiều ngày.

Những tương tác như thế này thừa nhận thực tế của người khác và mời họ thừa nhận thực tế của chúng ta, làm giảm nỗi đau cô đơn. Điều này có vẻ xa vời so với sự kết nối sâu sắc mà bạn khao khát khi cô đơn. Nhưng sự khác biệt nằm ở mức độ hoặc chiều hướng, chứ không phải bản chất. Tôn trọng, lòng trắc ẩn và tình yêu đều là những cách khẳng định rằng ai đó quan trọng; chúng là những giai điệu được hát trên cùng một âm chủ. Điều đang bị đe dọa trong cô đơn là sự công nhận về giá trị của mỗi con người, bao gồm cả chúng ta.