Ở yên tại nhà là hành vi chống lại bản năng. nhưng làm như vậy cứu được mạng người.

Mở đầu

Đã có nhiều sự so sánh giữa đại dịch COVID-19 với những sự kiện lịch sử trước đó. Rõ ràng, đại dịch cúm lớn gần nhất vào năm 1918–1919 đã nhận được rất nhiều sự chú ý. Cũng có những phép so sánh định lượng. Các chuyên gia so sánh số người chết trong đại dịch này với chiến tranh và khủng bố. Tuần này, nước Mỹ đã vượt qua số người chết trong chiến tranh Việt Nam. Trong các tuần trước, tỉ lệ tử vong được so sánh với chiến tranh ở Afghanistan và vụ 11/9.

So sánh một loại virus với một cuộc chiến là không công bằng, mặc dù có thể thông cảm với những dòng tít báo như vậy. Chúng ta đang cố gắng hiểu ra mức độ to lớn của bi kịch. Một đặc điểm của ý thức là qualia – tức trải nghiệm chủ quan mang tính cá nhân. Để hiểu một điều gì đó – chẳng hạn như một ly rượu – chúng ta liên hệ bằng cách nói cái này giống cái kia. Rượu Bordeaux này có mùi tiêu đen và socola. So sánh giúp ta có điểm tham chiếu để hiểu khái niệm. Chúng ta làm vậy với mọi thứ.

Trong khi số người chết là một chuyện, thì điều kiện thực tế lại hoàn toàn khác. Hãy nghĩ về vụ 11/9. Trong những tháng sau ngày hôm đó, người dân New York có xu hướng chào hỏi người lạ trên đường phố nhiều hơn. Lòng tốt và sự hào phóng gia tăng. Mọi người hiện diện cho nhau ở một quy mô chưa từng có. Có một cảm giác thực sự rằng chúng ta cùng nhau vượt qua điều này.

Ngay cả trong ngày 11/9, khi tôi đi bộ từ khu Hạ Manhattan đến căn hộ của bạn gái ở khu Upper East Side – tôi sống ở Jersey City và không có cách nào trở về nhà – tôi vẫn dừng lại để trò chuyện với mọi người trên đường. Chúng tôi có thể nhìn vào mắt nhau. Cuộc sống tạm thời bị đảo lộn, đúng vậy, nhưng chúng tôi vẫn có thể hiện diện cho nhau một cách vật lý. Chúng tôi thậm chí có thể chạm vào nhau.

Vì sao cô đơn là mối nguy hiểm cho cá nhân và cộng đồng

Sự thiếu vắng tiếp xúc đang thúc đẩy tình trạng cô đơn trong đại dịch này. Các nhân viên y tế đang trải qua tình trạng gia tăng các vấn đề sức khỏe tinh thần. Làm việc tuyến đầu là một gánh nặng cảm xúc. Nhưng những người buộc phải ở yên trong nhà, đặc biệt là sống một mình, cũng đang đối mặt với lo âu và trầm cảm gia tăng.

Tránh né tiếp xúc xã hội là một sự sai lệch tiến hóa, theo lập luận của ba nhà nghiên cứu trong một bài tiểu luận gần đây đăng trên tạp chí Current Biology. Sinh học tiến hóa cho rằng chúng ta có xu hướng tụ họp trong những thời điểm khủng hoảng. Chúng ta là loài động vật xã hội. Việc không thể tiếp xúc dẫn đến cảm giác thất vọng và gây chấn thương khi việc tự cô lập kéo dài.

Ba tác giả (Guillaume Dezecache, Chris Frith và Ophelia Deroy) viết rằng truyền thông đang thúc đẩy những câu chuyện đi ngược lại với hành vi tự nhiên. Trong các thảm họa, chúng ta thường muốn giúp người khác hơn là chăm sóc bản thân. Lòng trắc ẩn là di sản sinh học của chúng ta. Truyền thông, theo họ, đã áp dụng quan điểm Hobbesian về thế giới: mỗi người tự lo cho mình.

Sự tập trung vào việc tích trữ vật phẩm một cách vô lý là một ví dụ. Trong khi chạy khỏi lửa là phản ứng tự nhiên với nguy hiểm, thì họ chỉ ra rằng phản ứng trực giác của chúng ta là hợp tác, không phải ích kỷ. Các hãng tin tiếp tay cho vấn đề bằng cách làm nổi bật hành vi lệch chuẩn. Trên thực tế, họ làm trầm trọng thêm vấn đề. Chúng ta tin rằng vật tư đang cạn kiệt, tạo ra tư duy Hobbesian: Tôi cũng phải tích trữ.

Tư duy này có vẻ tồi tệ hơn ở thành phố

Như họ viết: Rất có thể, sự sai lệch giữa nhận thức sai lầm của chúng ta về mức độ nghiêm trọng của mối đe dọa và hậu quả thực tế sẽ càng trở nên hủy hoại hơn ở các khu đô thị đông đúc – nơi mà sự cô lập xã hội là một thứ xa xỉ.

Vì mối đe dọa này là vô hình nên chúng ta có xu hướng xem nhẹ rủi ro. Điều này hoàn toàn trái ngược với vụ 11/9, khi những đầu óc đầy sợ hãi gắn bất kỳ người Hồi giáo nào với chủ nghĩa khủng bố. May mắn thay, xu hướng này tương đối hiếm ở New York City, mặc dù cảm xúc bài Hồi giáo đã bùng nổ trên toàn quốc – thường ở những nơi có nền văn hóa ít đa dạng hơn.

Vì ta không thể nhìn thấy virus này – và do đó không nhất thiết hiểu cách nó lây truyền hay quan tâm nếu mình không thuộc nhóm nguy cơ cao – nên chúng ta không thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Tuy nhiên, lợi ích ngắn hạn của tiếp xúc xã hội có thể sẽ thúc đẩy hậu quả dài hạn là sự gia tăng nhập viện và tử vong.

Sự lơ là không phải lý do duy nhất

Có thể hành vi đó bắt nguồn từ điều gì đó ăn sâu hơn trong chúng ta.

Là vì các cơ chế né tránh lây nhiễm của chúng ta bị lấn át bởi một thôi thúc mạnh mẽ hơn nhiều – đó là nhu cầu kết nối và tiếp xúc gần.

Như các tác giả kết luận, khả năng ta chống lại sự cô đơn vì lợi ích chung của xã hội – vì nhóm dân số dễ tổn thương như người già và người suy giảm miễn dịch; vì đội ngũ nhân viên y tế; vì chuỗi cung ứng đang tiếp tế cho bệnh viện những nguồn lực thiết yếu; vì những người lao động đang sản xuất những vật tư ấy – sẽ quyết định cách ta bước ra khỏi đại dịch này.

Thật đáng buồn, không có câu trả lời đơn giản. Cả xã hội đang đối mặt với một loạt những kết cục kinh hoàng. Điều tốt nhất mà chúng ta có thể làm là hướng tới kết cục ít bi kịch nhất. Hôm nay, nước Mỹ đã vượt qua con số 60.000 ca tử vong. Việc con số ấy leo cao đến đâu phụ thuộc phần lớn vào chính tay chúng ta. Tuy nhiên, để giữ nó ở mức thấp, lại đòi hỏi hành vi chống bản năng. Và nghịch lý đó đang định hình tương lai của xã hội chúng ta.