Những lợi ích tiến hóa bất ngờ của việc sống độc thân

Mặc dù trở thành một tu sĩ là con đường cụt về mặt tiến hóa đối với cá nhân, nhưng việc sống độc thân lại mang lại lợi ích cho cả cộng đồng.

Lợi ích tiến hóa của việc sống độc thân

Tiến hóa thường được nhìn nhận như một vấn đề cá nhân: Các đặc điểm hữu ích cho cá nhân sẽ được truyền lại và dần lan rộng trong quần thể, trong khi những đặc điểm không hữu ích sẽ biến mất cùng với những cá thể mang chúng.

Mặc dù mô hình đơn giản này có tính ứng dụng cao, nhưng nó lại gặp khó khăn trong việc giải thích một số hiện tượng. Tình trạng vô tính và mối quan hệ đồng giới là những ví dụ điển hình. Việc sống độc thân trong tôn giáo cũng là một hiện tượng khác. Được tìm thấy ở nhiều nền văn hóa trên thế giới, việc này dường như là một điều sẽ dần biến mất nếu mô hình tiến hóa đơn giản – trong đó sự chọn lọc chủ yếu diễn ra ở cấp độ cá nhân – là lời giải thích hoàn chỉnh. Mong muốn trở thành một tu sĩ lẽ ra phải biến mất khỏi quần thể.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây đã xem xét tác động của việc gửi một thành viên trong gia đình vào tu viện và cung cấp bằng chứng rằng mặc dù việc sống độc thân có thể không phải là quyết định tốt cho dòng dõi của cá nhân đó, nhưng lại mang lại lợi ích lớn cho cả gia đình.

Nghiên cứu tại cao nguyên Tây Tạng

Nghiên cứu, được công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B, tập trung vào người Amdo Tây Tạng sống ở phần phía đông của cao nguyên Tây Tạng. Khu vực này của Trung Quốc đã trải qua nhiều biến cố giống như phần còn lại của quốc gia trong thế kỷ qua, bao gồm cả chính sách hạn chế số lượng con (họ được phép sinh ba con, so với một con ở các nơi khác), việc đóng cửa các tu viện trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa (1966 – 1976) và những cú sốc về tài sản gia đình cùng nguồn cung lương thực trong thời kỳ Đại Nhảy Vọt (1958 – 1962). Nền kinh tế địa phương vẫn dựa vào nông nghiệp, và việc đi học bắt buộc chỉ mới bắt đầu vào năm 2000.

Kể từ khi các tu viện được mở cửa trở lại vào khoảng năm 1980, nhiều gia đình đã quay trở lại truyền thống gửi con trai nhỏ vào tu viện để sống cuộc đời tu sĩ. Đã có thời điểm, hơn một nửa số nam giới người Tây Tạng được thụ phong ở một mức độ nào đó. Theo các tác giả của nghiên cứu, cứ bảy bé trai Tây Tạng thì có một bé trở thành tu sĩ, khiến khu vực phía tây tỉnh Cam Túc trở thành nơi lý tưởng để họ điều tra về tác động của việc sống độc thân.

Các tác giả đã thu thập dữ liệu xã hội học vào năm 2017 bằng cách đến từng nhà trong 21 ngôi làng. Họ phỏng vấn cư dân của 530 hộ gia đình, đại diện cho 3.591 người đang sống, trong đó có 268 tu sĩ và 5 nữ tu. Người đứng đầu mỗi hộ gia đình được yêu cầu cung cấp cây gia phả, tên của các thành viên, nghề nghiệp và thông tin liên quan khác, chẳng hạn như tài chính. Các gia phả được xây dựng dựa trên dữ liệu này.

Kết quả nghiên cứu

Nhóm nghiên cứu phát hiện rằng đàn ông có anh em trai là tu sĩ có số lượng con cái nhiều gấp 1,75 lần so với những người không có anh em trong tu viện, ngang bằng với số con mà một người con trai duy nhất có thể có. Những người đàn ông này cũng giàu có hơn so với những người không có tu sĩ trong gia đình. Kết quả ít rõ ràng hơn đối với phụ nữ, những người thường không thừa kế tài sản gia đình ở khu vực này của Trung Quốc. Tuy nhiên, chị dâu của một tu sĩ có khả năng sinh con đầu lòng sớm hơn so với phụ nữ không có mối quan hệ với tu sĩ.

Lợi ích này cũng mở rộng đến ông bà. Những người đàn ông gửi một trong số con trai mình vào tu viện có số lượng cháu gấp 1,15 lần so với những người không có con là tu sĩ. Điều này vẫn đúng ngay cả khi xét đến các biến số khác, chẳng hạn như tài sản hoặc số lượng con cái, cho thấy rằng việc gửi một đứa trẻ vào tu viện mang lại lợi ích tiến hóa mà không gây tổn hại nào.

Vì sao tồn tại lợi ích này?

Phần lớn lợi ích đến từ việc gia đình không phải chia tài sản cho quá nhiều người như những gia đình không có tu sĩ. Sự gia tăng tài sản giúp những gia đình có con cái dễ dàng hỗ trợ các thành viên hơn.

Vì vậy, mặc dù trở thành tu sĩ là một tin xấu cho gen của người bước vào tu viện, nhưng lại là tin tốt cho gen của cha mẹ, ông bà và anh chị em của họ. Hy sinh vì lợi ích chung hóa ra lại là một chiến lược tiến hóa tuyệt vời cho cả cộng đồng – một khái niệm được gọi là chọn lọc nhóm. Sự chọn lọc không chỉ diễn ra ở cấp độ cá nhân.