Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao thú có vú hiện đại lại có những đặc điểm phù hợp với hoạt động ban đêm?

Một nghiên cứu mới gợi ý rằng khủng long có thể là nguyên nhân chính.

Tại sao nhiều loài thú có vú hiện đại lại tiến hóa để thích nghi với hoạt động vào ban đêm? Câu trả lời có thể chính là khủng long, theo nghiên cứu mới đây.

Khủng long ban ngày đã đẩy thú có vú hoạt động về đêm

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Ecology & Evolution cho thấy mối đe dọa từ khủng long, loài đã thống trị thế giới vào ban ngày hơn 65 triệu năm trước, đã khuyến khích thú có vú chỉ ra ngoài vào ban đêm.

Ý tưởng này – được gọi là giả thuyết nút cổ chai ban đêm – đã làm say mê các nhà khoa học trong nhiều năm, nhưng khó có thể chứng minh bằng phương pháp trực tiếp. Nghiên cứu mới đi sâu vào giả thuyết này bằng cách phân tích hành vi của 2.415 loài thú có vú và sau đó sử dụng các mô hình máy tính để dự đoán hành vi của tổ tiên của chúng. Nhóm nghiên cứu quốc tế đã phân loại hành vi của từng loài vào năm nhóm:

• Nocturnal – hoạt động ban đêm.

• Diurnal – hoạt động ban ngày.

• Cathemeral – hoạt động cả ban ngày và ban đêm.

• Crepuscular – hoạt động chủ yếu vào lúc hoàng hôn và bình minh.

• Ultradian – hoạt động theo chu kỳ vài giờ.

Kết quả nghiên cứu và sự thay đổi trong hành vi của thú có vú sau khi khủng long tuyệt chủng

Tập trung vào ba nhóm đầu tiên – hoạt động ban đêm, ban ngày, và cả hai thời điểm – nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng hầu hết tổ tiên của các loài thú có vú hiện đại có thể là loài hoạt động ban đêm, nhưng có thể đã chuyển sang các kiểu hoạt động khác sau khi khủng long tuyệt chủng.

Nhìn chung, bằng chứng của chúng tôi cho thấy rằng thú có vú duy trì thói quen hoạt động ban đêm trong suốt kỷ Mesozoic, các tác giả viết, đề cập đến thời kỳ còn gọi là Kỷ Nguyên Bò Sát, kết thúc khoảng 66 triệu năm trước.

Các loài đầu tiên chuyển sang hoạt động ban ngày

Những loài thú có vú đầu tiên chuyển sang thói quen hoạt động ban ngày (chỉ ban ngày) dường như là các loài linh trưởng, khoảng từ 52 đến 33 triệu năm trước. Linh trưởng là một trong số ít loài thú có vú hiện đại phát triển các đặc điểm chính để thích nghi với hoạt động ban ngày.

Khỉ và vượn (bao gồm cả con người) là những loài thú có vú ban ngày duy nhất đã tiến hóa đôi mắt giống với các loài động vật ban ngày khác như chim hoặc bò sát, đồng tác giả nghiên cứu Roi Maor thuộc Đại học Tel Aviv cho biết với The Guardian. Các loài thú có vú ban ngày khác không phát triển các đặc điểm thích nghi mạnh mẽ như vậy.

Tại sao một số loài vẫn hoạt động ban ngày dù khủng long vẫn tồn tại?

Mặc dù mối đe dọa từ khủng long có vẻ đã khuyến khích các loài thú có vú nhỏ, nhanh nhẹn của thời tiền sử chỉ ra ngoài vào ban đêm, hoạt động cathemeral – tức là hoạt động cả ban ngày và ban đêm – có vẻ đã bắt đầu trước khi sự tuyệt chủng diễn ra. Vậy tại sao một số loài thú có vú lại mạo hiểm ra ngoài ánh sáng khi khủng long vẫn còn tồn tại?

Các nhà nghiên cứu đã đưa ra một vài giả thuyết: những sinh vật này có thể đang cố gắng tránh bị các loài động vật ăn đêm săn bắt; chúng có thể đang tận dụng các loài thực vật ra hoa tương đối mới và các loại côn trùng ưa thích những loài cây đó; hoặc, theo các bằng chứng cho thấy, khủng long đơn giản là đang bắt đầu chết dần trước khi sự kiện tuyệt chủng lớn xảy ra, cho phép thú có vú dần dần xuất hiện dưới ánh sáng ban ngày.