Hội chứng tự lên men, khi ruột tự sản xuất rượu

Nghe có vẻ thú vị, nhưng tình trạng hiếm gặp này có thể khiến cuộc sống trở nên vô cùng khó khăn.

Có thể điều này sẽ khiến một vài sinh viên đại học cảm thấy hấp dẫn, nhưng tình trạng hiếm gặp mang tên hội chứng tự lên men (auto brewery syndrome) thực tế sẽ khiến cuộc sống cực kỳ khó khăn. Khi men bia (yeast) tích tụ đủ trong ruột, cơ thể bạn có thể biến thành một thùng ủ rượu di động – chỉ cần ăn sai loại thức ăn, và bạn sẽ đột ngột say như một ông hoàng.

Trở thành một thùng lên men di động

Cơ thể người ai cũng tạo ra một chút rượu trong ruột do quá trình lên men các thức ăn tiêu hóa dở dang. Tuy nhiên, lượng này thường được chuyển hóa dễ dàng nên không gây tác dụng phụ rõ rệt. Nhưng với những người mắc hội chứng tự lên men, lượng rượu được sản sinh quá mức khiến cơ thể không thể xử lý nổi.

Tình trạng này thường không mang lại sự tự tin hay thân thiện quá mức như người ta vẫn tưởng. Trái lại, nó gây ra những cơn đau đầu dữ dội, kiệt sức, và trạng thái say rượu cực độ vào những thời điểm vô cùng bất tiện.

Ví dụ, một giáo viên tiểu học 35 tuổi tại bang New York từng bị cảnh sát dừng xe do nghi ngờ say rượu khi lái xe. Khi kiểm tra nồng độ cồn qua máy thổi, kết quả cho thấy nồng độ cồn trong máu cô ấy cao gấp 4 lần mức cho phép. Tuy nhiên, cô đã thoát khỏi cáo buộc nhờ các bác sĩ phát hiện rằng ruột của cô đang tự lên men các loại thực phẩm giàu tinh bột.

Những trường hợp đầu tiên của hội chứng này được ghi nhận ở Nhật Bản, điều này có thể lý giải từ cả lý do văn hóa lẫn di truyền. Trước hết, men bia chuyển hóa carbohydrate và đường thành rượu, và người Nhật nổi tiếng với chế độ ăn giàu tinh bột – khiến họ dễ xuất hiện triệu chứng hơn. Thứ hai, khoảng 50% người Đông Á mang một đột biến gen làm gián đoạn quá trình chuyển hóa rượu của cơ thể.

Thông thường, rượu được chuyển thành acetaldehyde (một chất độc), rồi được chuyển thành acetate, sau đó thành nước và khí carbon dioxide. Tuy nhiên, nhiều người Đông Á có đột biến gen làm tăng tốc độ chuyển rượu thành acetaldehyde nhưng làm chậm việc chuyển hóa acetaldehyde thành acetate – hậu quả là tích tụ acetaldehyde gây ra hiện tượng đỏ mặt châu Á với các triệu chứng như đỏ da, buồn nôn, đau đầu và nhiều tác dụng phụ khó chịu khác. Chính vì các phản ứng mạnh mẽ này, hội chứng tự lên men ở Nhật Bản dễ được phát hiện và ghi nhận hơn.

Tuy nhiên, hội chứng này cũng được ghi nhận ở nhiều nơi khác ngoài Nhật. Matthew Hogg đến từ Anh được chẩn đoán mắc hội chứng tự lên men với mức độ đặc biệt nghiêm trọng. Trong một bài phỏng vấn với Vice, Hogg chia sẻ:

Cho đến năm 16 tuổi, tôi là một học sinh đạt toàn điểm A và thấy việc học rất thú vị, bổ ích. Tôi cũng là một vận động viên tích cực và có đời sống xã hội rất sôi nổi. Nhưng khi hội chứng tự lên men bắt đầu phát triển, mọi thứ thay đổi. Tôi gặp khó khăn nghiêm trọng trong học tập, dù trong đầu biết rằng mình không đáng gặp rắc rối gì cả. […] Tôi nhìn các phương trình trong lớp khoa học yêu thích và biết rằng mình không nên gặp trở ngại gì trong việc hiểu và giải chúng, nhưng giờ đây chúng trông như mớ lộn xộn vô nghĩa.

Mặc dù hội chứng này không phổ biến đến mức được công nhận là một dạng khuyết tật, nhưng do hậu quả của việc tiếp xúc liên tục với rượu, Hogg còn được chẩn đoán mắc hội chứng ruột kích thích (IBS), hội chứng mệt mỏi mãn tính, trầm cảm và lo âu – nhờ vậy anh có thể nhận điều trị. Để kiểm soát hội chứng này, Hogg tuân theo chế độ ăn paleo, chỉ ăn thịt, rau, các loại hạt và hạt giống.

Nguyên nhân và điều trị hội chứng auto brewery

Nguyên nhân gây hội chứng này vẫn chưa được hiểu rõ do nó quá hiếm, nhưng có một số trường hợp đã được ghi nhận. Ví dụ, khi những người mắc bệnh ở ruột non phải phẫu thuật cắt bỏ một phần ruột bị tổn thương, họ có thể mắc hội chứng ruột ngắn. Tình trạng này khiến bệnh nhân không hấp thụ được đầy đủ chất dinh dưỡng vì thiếu chiều dài ruột. Trong trường hợp đó, carbohydrate đi qua ruột mà không được hấp thụ hết sẽ bắt đầu lên men.

Sự thay đổi đột ngột trong hệ vi sinh đường ruột cũng là một yếu tố nguy cơ. Sử dụng thuốc kháng sinh, chẳng hạn, có thể làm mất cân bằng giữa vi khuẩn có lợi và có hại trong ruột, tạo điều kiện cho nấm men phát triển. Ăn quá nhiều thực phẩm chứa đường hoặc tinh bột cũng có thể gây hiệu ứng tương tự.

Nếu bạn không may mắc phải hội chứng này, cách điều trị chính là thay đổi chế độ ăn – tránh xa carbohydrate và đường, ăn nhiều protein hơn. Ngoài ra, một số liệu pháp kháng nấm và kháng sinh đã cho thấy kết quả tích cực, kết hợp với việc bổ sung men vi sinh (probiotics) để khôi phục cân bằng đường ruột.

Dù hội chứng tự sản xuất rượu nghe như một siêu năng lực y học (ủ bia ngay trong bụng!), nhưng phần lớn chúng ta sẽ tốt hơn nếu để việc nấu bia và rượu cho các chuyên gia thực hiện.