Bài thơ Thu hứng (秋興) là nỗi lòng riêng của Đỗ Phủ nhưng cũng chan chứa tâm sự yêu nước, thương đời. Nghệ thuật thơ Đường ở đây đạt tới trình độ mẫu mực.
Tác giả Đỗ Phủ
Đỗ Phủ (712 – 770) tự là Tử Mỹ, quê ở huyện Củng, tỉnh Hà Nam, xuất thân trong một gia đình có truyền thống Nho học và thơ ca lâu đời. Ông sống trong giai đoạn chuyển tiếp từ thời Thịnh Đường sang thời Suy Đường, chứng kiến cảnh loạn An Lộc Sơn (755 – 763) làm đất nước điêu linh, nhân dân khổ sở.
Đỗ Phủ là nhà thơ hiện thực vĩ đại của Trung Quốc, là danh nhân văn hóa thế giới. Thơ Đỗ Phủ hiện còn khoảng 1500 bài, có nội dung rất phong phú và sâu sắc. Đó là những bức tranh hiện thực sinh động và chân xác đến mức được gọi là thi sử (lịch sử bằng thơ); đó cũng là niềm đồng cảm với nhân dân trong khổ nạn, chứa chan tình yêu nước và tinh thần nhân đạo. Giọng thơ Đỗ Phủ trầm uất, nghiêm ngạo. Ông sánh tất cả các thể thơ nhưng đặc biệt thành công ở thể luật thi. Với nhân cách cao thượng, tài năng nghệ thuật trác việt, Đỗ Phủ được người Trung Quốc gọi là Thi thánh.
秋興其七
昆明池水漢時功,
武帝旌旗在眼中.
織女機絲虛夜月,
石鯨鱗甲動秋風.
波漂菰米沉雲黑,
露冷蓮房墮粉紅.
關塞極天惟鳥道,
江湖滿地一漁翁.
Thu hứng kỳ 7
Côn Minh trì thuỷ Hán thì công,
Vũ đế tinh kỳ tại nhãn trung.
Chức nữ cơ ti hư dạ nguyệt,
Thạch kình lân giáp động thu phong.
Ba phiêu cô mễ trầm vân hắc,
Lộ lãnh liên phòng đoạ phấn hồng.
Quan tái cực thiên duy điểu đạo,
Giang hồ mãn địa nhất ngư ông.
Dịch nghĩa
Nước ao Côn Minh còn ghi vũ công đời Hán,
Cờ xí của Vũ Đế như bày ra trước mắt.
Khung Chức Nữ bỏ xuống dưới trăng khuya,
Vảy kình đá rung lên trước gió thu.
Sóng dạt đám cỏ mề như mây đen chìm xuống,
Móc làm lạnh gương sen, phấn hồng rụng.
Quan ải ngất trời chỉ có đường chim bay,
Ta là một ông chài đi khắp sông hồ.
