Hạnh phúc thực sự trong thế giới đau khổ

Trích từ cuốn sách How to be authentic simone de beauvoir and the quest for fulfillment của Skye C. Cleary. Được xuất bản bởi St. Martin’s Essentials.

Khi Beauvoir còn là sinh viên, bà từng tự hỏi liệu, với tất cả sự đau khổ trên thế giới, hạnh phúc có thể là một cách sống đặc quyền hay không.

Có lẽ nó chỉ dành cho một số ít người được cho là xứng đáng hoặc những người theo đuổi những điều đúng cách. Đôi khi, Beauvoir tức giận đến mức ném bút và nói: Nếu hạnh phúc đến, hãy đón nhận nó – nó chỉ có giá trị nếu đó là cuộc sống – thật phi lý nếu từ chối nó, phi lý nếu tìm kiếm nó.

Trong một trong những hồi ký sau này, Beauvoir cho biết bà chưa bao giờ thực sự từ bỏ khao khát hạnh phúc, dù bà nhận thức được rằng sự ám ảnh với hạnh phúc lúc đầu đã khiến bà mất tập trung vào chính trị. Đây chính là điều mà quan niệm về tự do của Beauvoir cảnh báo: không nên để việc theo đuổi hạnh phúc trượt vào lợi ích cá nhân, sự hy sinh bản thân, hoặc những mục tiêu ngắn hạn.

Tuy nhiên, sự bất hạnh của người khác không ngăn cản được hạnh phúc của chúng ta. Beauvoir đồng ý với Albert Camus khi ông nói rằng chúng ta không nên cảm thấy xấu hổ khi chộp lấy hạnh phúc bất cứ khi nào có thể, ngay cả khi chúng ta biết về những đau khổ của thế giới, bởi vì Hạnh phúc tồn tại, và nó quan trọng; tại sao từ chối nó? Bạn không làm cho sự bất hạnh của người khác tồi tệ hơn khi chấp nhận nó; nó thậm chí còn giúp bạn đấu tranh cho họ.

Tôi hạnh phúc khi bạn hạnh phúc

Điều thường bị bỏ qua là liệu việc theo đuổi hạnh phúc có giá trị đạo đức hoặc đáng để theo đuổi hay không, và liệu nó có cộng thêm vào cuộc sống tốt đẹp tổng thể hay không. Beauvoir chỉ ra Marquis de Sade như một ví dụ về người tìm thấy hạnh phúc theo những cách đạo đức đáng nghi ngờ, cụ thể là trong sự kích thích, hưng phấn và những cảm giác mà ông tìm thấy khi tra tấn người khác. Hạnh phúc đối với ông là sự hưng phấn phạm tội. Beauvoir đã đúng khi chỉ trích Sade vì đã tổng quát hóa đam mê của mình, như giả định rằng mọi người đều cảm thấy phấn khích khi làm điều xấu.

Nhưng Beauvoir cũng rút ra những bài học quan trọng từ điều bà gọi là chủ nghĩa khắc kỷ đen tối của Sade: rằng đôi khi, nỗi đau có thể được biến thành niềm vui. Thất bại có thể được biến thành chiến thắng, tùy thuộc vào cách bạn nhìn nhận tình huống. Hai nhân vật của Sade, Justine và Juliette, là hai chị em mồ côi đều bị ngược đãi. Justine cố gắng sống một cuộc đời đức hạnh nhưng bị trừng phạt, tra tấn và cưỡng hiếp không thương tiếc. Juliette đáp lại tình huống của mình bằng cách trở thành một nymphomaniac (người có ái dục cực độ) và giết chóc không sợ hãi. Những sự kiện khắc nghiệt trong cuộc sống của họ tương tự nhau, nhưng họ đã trao cho cuộc đời mình những ý nghĩa hoàn toàn khác nhau.

Cách mà một người tiếp cận một trải nghiệm có thể khác biệt đáng kể: Juliette chấp nhận tình huống của mình, trong khi Justine thì suy sụp. Beauvoir không đề nghị chúng ta theo đuổi lối sống phóng đãng, nhưng các nhân vật của Sade cho thấy rằng ý nghĩa mà chúng ta trao cho cuộc sống sẽ rất khác biệt đối với những người khác nhau trong cùng một tình huống. Một số người cảm thấy vui vẻ và tự hào khi bị đánh đập, trong khi người khác cảm thấy đau đớn và bị hạ nhục.

Beauvoir không gợi ý rằng Justine sẽ hạnh phúc hơn nếu cô ấy chấp nhận thái độ giống như Juliette. Nói rằng Justine chỉ cần chịu đựng tình huống của mình là đang đổ lỗi cho nạn nhân. Beauvoir có một điểm quan trọng hơn: hạnh phúc thực sự không chỉ liên quan đến tự do của bản thân, mà còn liên quan đến tự do của người khác. Sự thịnh vượng và hạnh phúc của chúng ta liên kết mật thiết với người khác. Chúng ta không thể mong đợi những người bị áp bức sẽ hạnh phúc. Cả hai chị em đều ở trong một tình huống khủng khiếp và giải pháp là mọi người không nên ngược đãi hay áp bức bất kỳ ai.

Sự thật là niềm vui

Trong Thế chiến II, Beauvoir tìm kiếm hạnh phúc trong những điều giản dị, như buổi sáng đẹp trời, thời tiết tuyệt vời, và viết lách, nhưng quan trọng nhất là trong cộng đồng. Bà hạnh phúc vì có những người bạn chân thành khi bà cần họ và sự cô đơn khi bà muốn nó.

Việc có cả sự cô đơn và tình bạn nhắc nhở bà rằng thật tuyệt vời khi có những người khác tồn tại, rằng chúng ta có một thế giới chung và chúng ta cùng sống với nhau. Đây là một phần động lực khiến bà làm việc hướng tới tự do cho mọi người để họ có thể lựa chọn hoàn thành cuộc đời mình theo cách riêng mà không áp bức người khác.

Bên cạnh việc kiểm soát cuộc sống của chúng ta theo cách tôn trọng người khác, một con đường khác dẫn đến hạnh phúc thực sự là có sự hiểu biết tốt về sự tồn tại của chúng ta. Mặc dù chúng ta không bao giờ có thể hoàn toàn hiểu rõ về bản thân, Beauvoir viết: Tự hiểu bản thân không đảm bảo hạnh phúc, nhưng nó đứng về phía hạnh phúc và có thể cung cấp cho bạn lòng can đảm để đấu tranh vì điều đó.

Tự hiểu bản thân có thể giúp con người hiểu rõ tình huống của mình, cân nhắc những gì họ muốn làm trong cuộc sống, suy ngẫm về những gì họ mong muốn từ cuộc sống, và khám phá những khả năng mang lại hạnh phúc. Beauvoir kêu gọi chúng ta đừng sống như Monique, người đã bị hủy hoại, mà hãy cố gắng sống một cách tỉnh táo, không bị ảo tưởng:

Không, thật sự, điều tôi thích hơn hết không phải là đức tin mãnh liệt. Mà là những đam mê kiệt quệ, tìm kiếm, khát khao, và đặc biệt là những ý tưởng. Đó là trí tuệ và phê bình, sự mệt mỏi, và thất bại. Đó là những con người không thể để mình bị lừa dối và luôn đấu tranh để sống bất chấp sự tỉnh táo của mình.

Chủ nghĩa hiện sinh của Beauvoir giúp chúng ta hiểu rõ sự thật về tình huống của mình. Bà khuyến khích chúng ta tìm kiếm lòng can đảm để đối mặt với sự tồn tại của mình một cách chân thành. Sự vô minh và ảo tưởng có thể mang lại sự an ủi, nhưng sự thật mang lại sự mãn nguyện lớn lao hơn. Tỉnh táo không phải lúc nào cũng mang lại hạnh phúc, nhưng sự rõ ràng có thể tạo ra điều kiện cho hạnh phúc. Để trở nên hạnh phúc thực sự, điều quan trọng là phải giải phóng bản thân khỏi sự áp đặt của người khác về hạnh phúc, các thần tượng sai lầm, và sự tàn ác thương mại khiến chúng ta mắc kẹt trong tiêu thụ không cần thiết và sự thất vọng. Việc giải phóng khỏi những điều phân tâm như vậy giúp chúng ta sẵn sàng kiểm soát các dự án của riêng mình để chúng ta có thể tự do tạo ra hạnh phúc cho riêng mình. Hạnh phúc là một tác dụng phụ của việc tích cực tham gia vào cuộc sống của chúng ta, từ bỏ những lớp bảo vệ ngột ngạt và hạn chế, và vươn ra ngoài những cái kén thoải mái của mình để khám phá sự tồn tại và chống lại những bất công. Sự thật, chứ không phải sự vô minh, là niềm vui của chủ nghĩa hiện sinh.