Bạn có thể muốn đặt cốc cà phê xuống và ăn xong bữa sáng của mình; thí nghiệm tư tưởng này không dành cho tất cả mọi người.

Nó đến từ một bài báo gần đây được xuất bản trên Journal of Controversial Ideas và được viết bởi nhà triết học sử dụng bút danh Fira Bensto. Đó là câu chuyện về Alice và con chó của cô.

Alice tự mô tả mình đang trong một mối quan hệ lãng mạn với con chó của mình. Cô ấy rất quan tâm đến sự hạnh phúc của nó và cố gắng đảm bảo rằng mọi nhu cầu của nó đều được đáp ứng. Họ thường ngủ chung với nhau; nó thích được vuốt ve, và cô ấy cảm thấy dễ chịu khi nhẹ nhàng cọ xát vào nó. Thỉnh thoảng, khi con chó bị kích thích tình dục và cố gắng leo lên chân cô ấy, cô ấy cởi quần áo và để nó giao phối. Điều này làm thỏa mãn cả hai.

Khi bạn hạ thấp lông mày và khép miệng lại, có một câu hỏi cần cân nhắc: Điều gì sai với câu chuyện của Alice? Đúng, có thể thú tính không phải là điều bạn thích, nhưng nếu đó là sở thích của Alice, thì lý do triết học nào chúng ta có thể dùng để từ chối niềm vui của cô ấy và con chó?

Cuộc tranh luận này gần đây nổi lên vì Peter Singer, nhà triết học nổi tiếng tại Đại học Princeton, đã khuyến khích mọi người đọc bài viết của Bensto. Phải nói rằng Singer không tán thành bài viết. Dù là đồng sáng lập viên của tạp chí này, ông đã nói rõ rằng việc quảng bá hoặc xuất bản một tác phẩm không có nghĩa là ông đồng ý với nó. (Dù phản hồi của ông công khai khá mập mờ.)

Dưới đây, chúng ta sẽ đi sâu vào hai câu hỏi liên quan đến thí nghiệm tư tưởng: Liệu việc quan hệ tình dục với động vật có luôn sai trái? Và có những điều nào vượt quá sự hiểu biết của triết gia về đúng và sai?

Tranh luận về khoái cảm và sự đồng thuận

Có ba yếu tố trong lập luận của Bensto. Đó là:

– Thú tính không gây hại mà mang lại khoái cảm.

– Thú tính có thể liên quan đến một mức độ đồng thuận có ý nghĩa.

– Lý do chính để cấm thú tính đến từ những nền tảng phi đạo đức, mang tính nhân loại học.

Để bảo vệ lập luận đầu tiên, Bensto cho rằng mặc dù một số hành vi thú tính chắc chắn gây hại cho động vật, nhưng cũng có thể có bằng chứng tích cực rằng con vật đang trải nghiệm sự dễ chịu. Khi một hành động tình dục không gây ra bất kỳ đau đớn, tổn thương cơ thể hay căng thẳng tâm lý nào cho động vật, chúng ta cần có lý do khác để ngăn cấm nó.

Tranh luận về sự đồng thuận của động vật

Bensto dẫn dắt lập luận thứ hai bằng cách cho rằng động vật có thể biểu thị sự đồng ý hoặc phản đối đối với các tương tác tình dục thông qua các tín hiệu hành vi, thách thức quan niệm rằng chúng không có khả năng giao tiếp như vậy. Nếu bạn chìa tay ra với thức ăn và con hươu ăn nó, bạn có thể coi đó là một lựa chọn – hay sự đồng thuận. Điều tương tự cũng áp dụng cho các hành vi tình dục.

Khi nói đến tình dục, có một loạt các tín hiệu phụ thuộc vào loài và cá nhân để chỉ ra sự đồng thuận, Bensto viết.

Thế giới đạo đức có xoay quanh chúng ta?

Các lập luận của Bensto về sự đồng thuận của động vật phần lớn dựa trên quan điểm rằng chúng ta không nên áp đặt một cách sai lầm các hiểu biết của con người về sự đồng thuận lên động vật. Chẳng hạn, các nhà triết học về sự đồng thuận đã trích dẫn nhiều yêu cầu cần thiết cho hoạt động đồng thuận. Bensto chọn ra ba yêu cầu: Các tác nhân cần có một mức độ tự do ý chí, họ cần được thông tin đầy đủ về quyết định và cần có sự cân bằng quyền lực gần như bằng nhau. Trong cả ba trường hợp, theo các tiêu chí của sự đồng thuận này, động vật không thể được coi là đã đồng ý.

Tuy nhiên, đối với Bensto, những tiêu chí này sai lầm khi nhân hoá sự đồng thuận. Sự đồng thuận có thể và tồn tại trong thế giới động vật. Chó chọn phản hồi khi bạn gọi. Một con hươu đồng ý ăn thức ăn từ tay bạn. Đúng là động vật không thể đồng ý với tình dục theo cách của con người, nhưng vẫn có sự đồng thuận. Hơn nữa, các quan niệm của chúng ta về động lực quyền lực và bất bình đẳng quyền lực là những điều chỉ tồn tại trong thế giới xã hội của con người. Trừ khi làm rõ thêm về những gì được coi là sự bất bình đẳng quyền lực từ góc nhìn của động vật, thì khái niệm này vẫn chỉ giới hạn ở cấp độ con người. Tất cả những điều này cho thấy chúng ta nên xem xét sự đồng thuận tình dục theo hiểu biết của động vật về tình dục.

Đi sâu vào hố thỏ triết học

Bài viết của Bensto được lập luận khéo léo. Nó có giá trị triết học và đưa ra một số quan điểm hay. Nhưng ẩn sâu trong những trang này là một hiện tượng tâm lý kỳ lạ: Khi bạn dành nhiều thời gian trong những ngóc ngách tối tăm của một bài báo học thuật hoặc chủ đề, bạn bắt đầu suy nghĩ khác đi. Giống như đôi mắt của bạn đã quen với bóng tối, và khi ai đó bật đèn, ánh sáng trở nên chói lọi và đau đớn. Điều tương tự cũng đúng với nhiều ý tưởng gây tranh cãi. Ban đầu chúng thuyết phục và khó phản bác, nhưng sau đó lại để lại một dư vị cay đắng của ngụy biện.

La bàn đạo đức của chúng ta

La bàn đạo đức của chúng ta không hoàn toàn, hay thậm chí chủ yếu, được xác định bằng việc lý luận triết học. Các luật lệ điều chỉnh xã hội thậm chí còn ít hơn. Như nhà báo Auron MacIntyre lập luận, điều này không phải lúc nào cũng tồi tệ, bởi lý trí không phải là cách duy nhất mà chúng ta tương tác với xã hội. MacIntyre thảo luận vấn đề này theo khía cạnh định kiến đạo đức, thứ thiết lập các điều cấm kỵ cho một số việc nhất định. Có thể khó để triết học cấm cản thuyết phục về cận tử ái, ăn thịt người, thú tính và loạn luân giữa anh chị em, nhưng các định kiến tập thể của chúng ta thì không gặp nhiều khó khăn trong việc đó. (Hơn nữa, cũng có thể lập luận rằng những điều này không chỉ đơn thuần là xây dựng xã hội, vì một số định kiến và điều cấm kỵ có thể bắt nguồn từ phản ứng ghê tởm tự nhiên, một hệ thống tâm lý mà con người tiến hóa để giúp tránh các tác nhân gây bệnh.)

Một quan điểm phổ biến là: Chúng ta hãy bỏ qua những định kiến này; chúng là mê tín dị đoan đã thúc đẩy các cuộc săn phù thủy và thời kỳ đen tối. Tuy nhiên, quan điểm của MacIntyre là những định kiến này – được hình thành qua các bối cảnh văn hóa, lịch sử và cảm xúc – đóng vai trò như một bức tường thành chống lại sự hỗn loạn đạo đức. Các quy chuẩn đạo đức của chúng ta không được lập luận trong các bài báo; chúng đã phát triển qua hàng thiên niên kỷ. Chỉ vì chúng ta không thể ngay lập tức thấy ý nghĩa của một điều gì đó không có nghĩa là chúng ta nên phá bỏ nó. Thường thì những rào cản đạo đức được đặt ra ở đó vì một lý do và được đặt từ rất xa so với nguy hiểm thực sự.

Cái dư vị cay đắng của ngụy biện không phải là một di chứng nguyên thủy mà nên bị phớt lờ. Đó là một công cụ đã phục vụ chúng ta tốt. Đúng, nó không phải lúc nào cũng đúng. Định kiến và truyền thống có thể là những thứ của sự áp bức và phân biệt. Nhưng chúng ta vẫn nên chú ý đến chúng một cách cẩn trọng.