Liệu trí tưởng tượng có thể được đo lường và định lượng? Đó là điều mà các nhà khoa học tại Viện Trí Tưởng Tượng thuộc Đại học Pennsylvania đang cố gắng tìm hiểu.

Vai trò của trí tưởng tượng trong kỷ nguyên nhận thức mới

Trong suốt một thời kỳ lịch sử phát triển vô cùng dài lao của các ngành khoa học đo lường tâm lý, nhân loại đã luôn bị ám ảnh bởi việc tìm kiếm những công cụ định lượng chính xác nhất để đánh giá năng lực trí tuệ của con người. Các bài kiểm tra đánh giá chỉ số thông minh truyền thống đã thống trị các hệ thống giáo dục và tuyển dụng nhân sự trong suốt thế kỷ XX, với một niềm tin vững chắc rằng khả năng tư duy logic, sự phân tích toán học và kỹ năng giải quyết vấn đề theo tư duy hội tụ là những thước đo tối thượng duy nhất để dự báo sự thành công của một cá nhân trong xã hội hiện đại. Tuy nhiên, khi nền văn minh nhân loại bước vào một kỷ nguyên mới, nơi máy móc và trí tuệ nhân tạo đang dần đảm nhiệm thay thế hầu hết các công việc tính toán cơ học và tư duy rập khuôn, những giới hạn phương pháp luận của các hệ thống đo lường nhận thức cũ kỹ này bắt đầu bộc lộ những lỗ hổng vô cùng nghiêm trọng. Đứng trước bối cảnh biến đổi vũ bão đó, giới hàn lâm đang chứng kiến một cuộc chuyển dịch mô thức vô cùng sâu sắc, hướng sự chú ý của toàn bộ giới khoa học thần kinh sang một vùng đất nhận thức chưa từng được khai phá trọn vẹn. Một câu hỏi nền tảng mang tính chất triết học và khoa học đang được đặt ra một cách đầy thách thức: liệu trí tưởng tượng có thể được đo lường và định lượng một cách chính xác hay không? Đó chính xác là điều cốt lõi mà các nhà khoa học hàng đầu tại Viện Trí Tưởng Tượng thuộc hệ thống Đại học Pennsylvania danh giá đang nỗ lực hết mình để cố gắng tìm hiểu và giải mã. Việc chuyển hướng tập trung từ khả năng ghi nhớ máy móc sang năng lực kiến tạo những hình ảnh phi vật lý không chỉ mở ra một chân trời mới cho ngành tâm lý học nhận thức, mà còn mang theo một sứ mệnh vĩ đại nhằm tái định nghĩa lại bản chất thực sự của sự vĩ đại trong tư duy loài người, chứng minh rằng khả năng bay bổng của tâm trí mới chính là nguồn tài nguyên vô giá nhất mà quá trình tiến hóa đã ban tặng cho giống loài chúng ta.

Bản chất của trí tưởng tượng và sự vượt trội trong nhận thức

Việc thấu hiểu bản chất của trí tưởng tượng đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải phá vỡ hoàn toàn những định kiến truyền thống vốn luôn xem thường năng lực này như một dạng thức hoạt động tâm lý thiếu tính thực tế và kém giá trị. Thay vì coi trí tưởng tượng là sự chạy trốn khỏi hiện tại, các mô hình khoa học thần kinh hiện đại đang chứng minh rằng đây là một hệ thống chức năng sinh học vô cùng phức tạp, liên quan mật thiết đến cách thức mà bộ não con người mã hóa, lưu trữ và tái cấu trúc lại các thông tin thị giác. Khi đi sâu vào việc phân tích các cơ chế hình dung nội tâm, đặc biệt là thông qua việc quan sát cấu trúc nhận thức của những cá nhân mang đặc điểm thần kinh đa dạng, chúng ta sẽ nhận ra rằng trí tưởng tượng không chỉ đơn thuần là việc sáng tạo ra những điều mới mẻ, mà nó còn là nền tảng cốt lõi chi phối toàn bộ khả năng tái hiện lại những ký ức không gian một cách chân thực và sống động nhất.

Định nghĩa lại trí tưởng tượng qua lăng kính khoa học

Trong suốt chiều dài lịch sử của các ngành khoa học nhận thức và tâm lý học thần kinh, khái niệm về trí tưởng tượng thường bị bao phủ bởi một bức màn của sự mơ hồ, thường được giới hàn lâm cũng như công chúng đánh đồng một cách vô cùng đơn giản với năng lực sáng tác nghệ thuật thuần túy hoặc khả năng thêu dệt nên những câu chuyện hoàn toàn xa rời với thực tế khách quan. Tuy nhiên, sự phát triển vượt bậc của các kỹ thuật hình ảnh não bộ hiện đại đã cung cấp một cơ sở dữ liệu vững chắc để các nhà nghiên cứu tiến hành giải phẫu lại bản chất của tiến trình nhận thức vô cùng phức tạp này. Tiến sĩ Scott Barry Kaufman (1979 – nay), một nhà tâm lý học lỗi lạc đang công tác tại Đại học Pennsylvania, đã đưa ra một định nghĩa mang tính chất nền tảng khi ông lập luận một cách sắc bén rằng trí tưởng tượng, xét về mặt bản chất cốt lõi nhất, chính là sự hình dung một cách rõ nét về những điều hoàn toàn không xuất hiện trực tiếp trước các cơ quan giác quan vật lý của bạn tại thời điểm hiện tại. Lập luận học thuật này đã tạo ra một sự thay đổi mô thức to lớn, giải phóng trí tưởng tượng khỏi cái lồng chật hẹp của định kiến về sự viển vông, đồng thời đặt nó vào vị trí trung tâm của các cơ chế hoạt động tinh thần bậc cao trong bộ não người. Khả năng tách rời ý thức khỏi sự kích thích trực tiếp của môi trường xung quanh cho phép bộ não thiết lập một không gian làm việc ảo bên trong tâm trí, nơi các đối tượng có thể được thao tác mà không cần hiện diện vật chất.

Đồng thời, định nghĩa mới mẻ này cũng mang đến một sự mở rộng vô cùng quan trọng đối với ranh giới của các cơ chế xử lý thông tin nhận thức. Nhà nghiên cứu đã chỉ ra một cách rõ ràng rằng trí tưởng tượng hoàn toàn không chỉ bao gồm những thứ mà chúng ta tự tạo ra trong đầu thông qua việc kết hợp các mảnh ghép rời rạc của trí nhớ để hình thành nên những ý tưởng hoàn toàn mới chưa từng tồn tại. Quan trọng hơn thế rất nhiều, bản chất của trí tưởng tượng còn là khả năng hồi tưởng lại một cách nguyên vẹn những gì chúng ta đã từng nhìn thấy trong quá khứ, bằng cách sử dụng các vùng vỏ não thị giác để tiến hành hình dung chúng lại một cách sống động ngay trong chính không gian não bộ của mình. Cơ chế tái hiện này đòi hỏi một sự phối hợp vô cùng nhịp nhàng giữa hồi hải mã (cơ quan lưu trữ ký ức không gian) và mạng lưới điều hành trung ương để có thể chiếu lại những thước phim hình ảnh đã qua lên bức màn tâm trí với một độ phân giải cao nhất. Điều này khẳng định rằng hành vi nhớ lại một con đường cũ hay khuôn mặt của một người bạn lâu năm không phải là một quá trình trích xuất dữ liệu thụ động giống như máy tính, mà thực chất lại là một quá trình tái kiến tạo mang đậm tính chất tưởng tượng và đòi hỏi một sự tiêu hao năng lượng sinh học khổng lồ.

Việc thừa nhận tính chất đa dạng và quang phổ rộng lớn của trí tưởng tượng đã dẫn các nhà khoa học đến một kết luận mang tính chất phân loại học vô cùng thú vị về sự khác biệt cấu trúc thần kinh giữa các cá nhân trong cộng đồng. Tương tự như sự chênh lệch về chiều cao vật lý hay khả năng cảm thụ âm nhạc, các năng lực hình dung này không hề được phân bổ một cách đồng đều cho tất cả mọi người, và thực tế là một số người – chẳng hạn như trường hợp đặc biệt của con trai tác giả bài viết – có khả năng làm điều đó tốt hơn rất nhiều so với những người khác đang sinh sống trong cùng một môi trường xã hội. Sự khác biệt này phản ánh sự đa dạng phong phú của các kết nối nơ-ron thần kinh ở vùng vỏ não chẩm và vỏ não đỉnh, tạo ra một quang phổ nhận thức trải dài từ những người hoàn toàn không có khả năng hình dung hình ảnh trong đầu (hội chứng aphantasia) cho đến những cá nhân sở hữu khả năng tưởng tượng siêu thực với độ chi tiết kinh ngạc (hội chứng hyperphantasia). Sự nhìn nhận một cách toàn diện về quang phổ tưởng tượng này là bước đệm đầu tiên và thiết yếu nhất để các nhà khoa học có thể tiến tới việc xây dựng một hệ thống đánh giá năng lực tinh thần mang tính chất bao trùm, công bằng và tôn trọng sự khác biệt của từng cá thể.

Mối liên hệ giữa phổ tự kỷ và khả năng hình dung chi tiết

Khi tiến hành nghiên cứu sâu hơn về những trường hợp sở hữu năng lực tưởng tượng siêu việt, các nhà khoa học thường xuyên bắt gặp những cấu trúc thần kinh đặc thù mang tính chất khác biệt so với số đông, đặc biệt là ở những cá nhân nằm trong nhóm đa dạng thần kinh. Tác giả của bài viết đã chia sẻ một câu chuyện mang đậm tính chất cá nhân nhưng lại cung cấp một dữ liệu lâm sàng vô cùng giá trị khi tiết lộ rằng con trai của ông không may mắc phải chứng rối loạn lưỡng cực phức tạp và đồng thời cũng thuộc vào nhóm phổ tự kỷ. Đối với đa số mọi người trong xã hội, việc mang trong mình những chẩn đoán y khoa này thường bị nhìn nhận thông qua lăng kính của sự khiếm khuyết, và không thể phủ nhận rằng đó thực sự là một sự kết hợp đầy những khó khăn và thử thách gian nan đối với quá trình phát triển tâm lý cũng như hòa nhập xã hội của cháu bé. Tuy nhiên, tâm lý học tiến hóa và lý thuyết về sự đa dạng thần kinh (neurodiversity) lại cung cấp một góc nhìn hoàn toàn mang tính chất đột phá khi khẳng định rằng những cấu trúc não bộ khác biệt này không chỉ mang đến sự bất lợi, mà chúng cũng đi kèm với một vài lợi thế nhận thức vô cùng độc đáo – chẳng hạn như việc sở hữu một trí tưởng tượng đáng kinh ngạc vượt xa mức độ trung bình của người bình thường. Sự bù trừ sinh học này là kết quả của việc bộ não tự động tái phân bổ các nguồn lực nhận thức, cắt giảm bớt sự nhạy bén trong các tương tác xã hội để tập trung tối đa năng lượng vào việc xử lý các luồng thông tin thị giác và không gian nội tâm.

Khả năng xử lý hình ảnh của bộ não tự kỷ thường xuyên thể hiện một sức mạnh đáng kinh ngạc trong việc nắm bắt và lưu trữ các tiểu tiết vi mô mà những bộ não thông thường có xu hướng tự động bỏ qua để tập trung vào bức tranh toàn cảnh (theo thuyết gắn kết trung tâm yếu – weak central coherence theory). Một minh chứng lâm sàng vô cùng sinh động cho cơ chế hoạt động đặc biệt này là việc cậu bé có thể ngồi xem một bộ phim với các tình tiết phức tạp chỉ đúng một lần duy nhất, và ngay sau đó có khả năng tự mình vẽ ra những bức tranh tái hiện lại một cách vô cùng chi tiết và chuẩn xác về hình dáng của các nhân vật chính đã xuất hiện trên màn ảnh. Hành vi vẽ lại này không phải là một sự sao chép cơ học vô hồn, mà nó là quá trình bộ não tiến hành xuất ra những tệp dữ liệu hình ảnh đã được mã hóa sâu sắc bên trong các vùng vỏ não thị giác bậc cao. Khả năng cô lập các đối tượng hình ảnh ra khỏi bối cảnh nhiễu loạn của âm thanh và sự vận động để ghi tạc chúng vào tâm trí đòi hỏi một sự tập trung chú ý cao độ (hyper-focus) – một đặc điểm sinh lý học thần kinh vô cùng đặc trưng và thường thấy ở những cá nhân nằm trên phổ tự kỷ.

Sự vượt trội trong nhận thức không gian và hình ảnh này tiếp tục được củng cố thông qua các hoạt động tương tác với văn bản đa phương tiện hàng ngày. Cậu bé thể hiện một năng lực ghi nhớ thị giác siêu phàm khi cháu chỉ cần nhìn lướt qua các trang của một cuốn truyện tranh trong một khoảng thời gian vô cùng ngắn ngủi, và sau đó vẫn có thể dễ dàng kể lại cho bạn nghe từng chi tiết nhỏ nhặt nhất về ngoại hình, trang phục hay tư thế của một vị siêu anh hùng xuất hiện ở một vị trí cụ thể như trên trang số mười một của cuốn sách đó. Việc não bộ có thể thực hiện một chức năng chụp lại toàn bộ khung hình, lưu trữ vô số các thông tin về màu sắc, đường nét và bố cục không gian chỉ trong một chớp mắt chứng tỏ sự tồn tại của một hệ thống bộ nhớ làm việc thị giác-không gian (visuospatial sketchpad) có dung lượng khổng lồ. Việc thấu hiểu và trân trọng những biểu hiện vượt trội này giúp các nhà sư phạm và các chuyên gia tâm lý học thay đổi hoàn toàn cách thức tiếp cận và giáo dục đối với trẻ em tự kỷ, chuyển từ việc cố gắng sửa chữa những khiếm khuyết giao tiếp sang việc chủ động thiết kế các môi trường học tập đặc thù nhằm nuôi dưỡng và phát huy tối đa sức mạnh của trí tưởng tượng không gian tuyệt vời này.

Sự khác biệt giữa trí nhớ nhiếp ảnh và sự kiến tạo nhận thức

Những biểu hiện xuất chúng về khả năng ghi nhớ hình ảnh chi tiết thường xuyên gây ra những cuộc tranh luận gay gắt trong giới chuyên môn về việc làm thế nào để phân loại các hiện tượng nhận thức này một cách chính xác nhất. Khi chứng kiến khả năng tái hiện lại từng chi tiết của cuốn truyện tranh một cách hoàn hảo, đúng là điều này nghe có vẻ giống với khái niệm về trí nhớ chụp ảnh (eidetic memory) hơn là khái niệm về trí tưởng tượng theo cách hiểu truyền thống của đa số công chúng. Trí nhớ nhiếp ảnh thường được định nghĩa một cách cứng nhắc là khả năng lưu giữ một hình ảnh tĩnh trong tâm trí với độ sắc nét tuyệt đối giống như một bức ảnh vật lý, sau khi đối tượng quan sát đã bị loại bỏ khỏi tầm nhìn. Tuy nhiên, giới học thuật hiện đại đang dần rời xa quan điểm cơ học này, bởi vì hàng loạt các thực nghiệm tâm lý học thần kinh đã chứng minh rằng não bộ con người hoàn toàn không hoạt động giống như một chiếc máy ảnh thụ động hay một ổ cứng máy tính chỉ biết ghi lại các điểm ảnh rời rạc. Việc dán nhãn những khả năng siêu việt này thuần túy là trí nhớ cơ học đã vô tình hạ thấp đi sự tham gia tích cực của các quá trình tư duy bậc cao đang diễn ra bên trong vỏ não.

Để làm rõ sự nhầm lẫn mang tính phương pháp luận này, Tiến sĩ Scott Barry Kaufman (1979 – nay) đã đưa ra một lời giải thích mang tính chất tái định hình nhận thức khi ông cho rằng trí tưởng tượng, về mặt bản chất sâu xa nhất, chính là sự hình dung về những điều hoàn toàn không xuất hiện trực tiếp trước các cơ quan giác quan vật lý của bạn. Theo lăng kính lý thuyết này, bất kỳ một quá trình nào đòi hỏi não bộ phải tự mình vẽ lại một đối tượng trong không gian không có ánh sáng chiếu vào võng mạc đều phải được xếp loại vào nhóm hoạt động của trí tưởng tượng. Khi một đứa trẻ nhớ lại chi tiết trên trang truyện tranh, bộ não của cháu không đi tìm một bức ảnh có sẵn, mà nó đang tiến hành kích hoạt lại cùng một mạng lưới các nơ-ron thần kinh thị giác đã từng được kích hoạt khi cháu nhìn thấy trang sách đó lần đầu tiên. Quá trình tái kích hoạt này là một hành vi kiến tạo tích cực (constructive process), nơi các mảnh ký ức được kết nối lại với nhau trong không gian làm việc của tâm trí để hình thành nên một tổng thể thống nhất, và chính sự nỗ lực kiến tạo hình ảnh từ cõi vô hình này đã đưa trí nhớ hình ảnh vượt qua ranh giới của sự sao chép để chính thức trở thành một dạng thức biểu hiện đặc biệt của năng lực tưởng tượng.

Hơn thế nữa, việc phân loại trí nhớ hình ảnh như một nhánh phụ của trí tưởng tượng mang lại một ý nghĩa tiến hóa vô cùng to lớn đối với sự hiểu biết về cơ chế sinh tồn của loài người. Khả năng liên tục kết hợp giữa việc nó không chỉ bao gồm những thứ mà chúng ta tự tạo ra trong đầu, mà còn bao gồm cả khả năng kỳ diệu trong việc hồi tưởng lại những gì chúng ta đã từng nhìn thấy bằng cách chủ động hình dung chúng trong không gian não bộ, chứng minh rằng bộ não sử dụng chung một hệ thống phần cứng thần kinh cho cả việc du hành về quá khứ lẫn việc mô phỏng các viễn cảnh của tương lai. Sự trùng lặp chức năng này (được điều khiển bởi mạng lưới chế độ mặc định của não bộ) cho phép con người có thể sử dụng những chất liệu vô cùng sống động từ các trải nghiệm thị giác đã qua để xây dựng nên những kịch bản dự đoán chính xác nhất về những điều chưa từng xảy ra. Sự nhận thức sâu sắc về việc các khả năng này đan xen chặt chẽ vào nhau tạo ra một nền tảng lý luận vững chắc, hỗ trợ cho nỗ lực thiết lập một chỉ số đo lường toàn diện, bao trùm cả năng lực ghi nhớ chi tiết lẫn khả năng sáng tạo ý tưởng mới của các nhà khoa học trong kỷ nguyên trí tuệ mới này.

Nỗ lực đo lường và định lượng hóa trí tưởng tượng

Tham vọng biến một khái niệm triết học và nghệ thuật mang đầy tính trừu tượng như trí tưởng tượng trở thành một biến số khoa học có thể đo lường và so sánh được là một trong những thử thách vĩ đại nhất của tâm lý học hiện đại. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phương pháp thiết kế trắc nghiệm tâm lý học tiên tiến, sự am hiểu về các rối loạn phổ tự kỷ, và một nguồn lực tài chính khổng lồ từ các quỹ nghiên cứu tư nhân. Những nỗ lực liên tục nhằm hệ thống hóa và số hóa năng lực hình dung không chỉ nhằm mục đích thỏa mãn trí tò mò khoa học, mà còn hướng tới việc tạo ra những công cụ ứng dụng thiết thực, có khả năng làm thay đổi hoàn toàn cục diện của hệ thống giáo dục và quản trị nguồn nhân lực trên toàn cầu trong thế kỷ XXI.

Viện Trí Tưởng Tượng và tham vọng tạo ra chỉ số mới

Câu hỏi lớn nhất và cũng là bài toán hóc búa nhất đang ám ảnh giới chuyên môn trong nhiều thập kỷ qua chính là việc: liệu một thứ siêu hình như trí tưởng tượng có thể thực sự được đo lường một cách khách quan và tiến hành định lượng hóa thành những con số thống kê chính xác hay không? Trong quá khứ, các công cụ đo lường tâm lý chủ yếu chỉ dừng lại ở việc đánh giá tư duy hội tụ thông qua các bài trắc nghiệm chỉ số thông minh truyền thống, hoàn toàn bất lực trong việc nắm bắt sự uyển chuyển và tính đa hướng của các dòng suy nghĩ tưởng tượng. Tuy nhiên, rào cản phương pháp luận đó đang dần bị phá vỡ, và đó chính xác là điều cốt lõi mà các nhà khoa học nhiệt huyết làm việc tại Viện Trí Tưởng Tượng, một cơ quan nghiên cứu độc lập do nhà tâm lý học xuất chúng Kaufman (1979 – nay) trực tiếp lãnh đạo và được đặt trụ sở chính tại khuôn viên của Đại học Pennsylvania danh giá, đang không ngừng nỗ lực để cố gắng tìm hiểu và giải mã. Sự ra đời của một viện nghiên cứu chuyên biệt mang tầm vóc quốc tế chỉ để phục vụ cho việc nghiên cứu một chủ đề duy nhất là trí tưởng tượng đã chứng minh sự dịch chuyển trọng tâm chiến lược của giới tinh hoa học thuật, khẳng định tính cấp thiết của việc phải làm chủ và tối ưu hóa năng lực nhận thức vĩ đại nhất này của nhân loại.

Sự dấn thân vào một vùng đất khoa học hoàn toàn mới mẻ và đầy rủi ro này của Viện Trí Tưởng Tượng sẽ không thể nào được hiện thực hóa nếu thiếu đi sự hậu thuẫn vững chắc về mặt tài chính và tầm nhìn chiến lược từ các tổ chức từ thiện khoa học vĩ mô. Viện nghiên cứu đặc biệt này đã vinh dự được tài trợ nguồn vốn hoạt động dồi dào bởi Quỹ John Templeton (John Templeton Foundation), một tổ chức phi lợi nhuận nổi tiếng toàn cầu với triết lý luôn sẵn sàng tài trợ cho những dự án nghiên cứu mạnh dạn khám phá những câu hỏi lớn nhất về ý nghĩa và bản chất của sự tồn tại con người. Nhờ vào dòng vốn tài trợ không giới hạn này, đội ngũ các nhà khoa học đa ngành có thể tự do phát triển các bộ công cụ trắc nghiệm tâm lý học kết hợp với các kỹ thuật chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) tối tân nhất, nhằm mục đích ghi lại các phản ứng thần kinh khi đối tượng thử nghiệm thực hiện các tác vụ hình dung không gian phức tạp. Sự tham gia của các quỹ tư nhân này đóng vai trò như một chất xúc tác thúc đẩy tốc độ của các khám phá khoa học, bù đắp cho sự thiếu hụt ngân sách từ các nguồn tài trợ chính phủ vốn thường có xu hướng chỉ ưu tiên cho các dự án nghiên cứu mang lại giá trị kinh tế trực tiếp và ngắn hạn.

Mục tiêu tối thượng và đầy tham vọng mà toàn thể đội ngũ nghiên cứu đang hướng tới chính là việc nỗ lực tạo ra một chỉ số trí tưởng tượng hoàn toàn mới, một thước đo mang tính cách mạng có khả năng đứng ngang hàng hoặc thậm chí thay thế các hệ thống đo lường nhận thức cũ kỹ, và đồng thời, theo như nhiệm vụ cốt lõi đã được tuyên bố chính thức của mình, viện cam kết sẽ thúc đẩy mạnh mẽ sự tiến bộ trong việc thực hiện đo lường, nuôi dưỡng sự phát triển và tiến hành cải thiện năng lực trí tưởng tượng trên mọi lĩnh vực hoạt động của toàn xã hội. Khi chỉ số trí tưởng tượng này được hoàn thiện và chuẩn hóa, nó sẽ mang lại một công cụ chẩn đoán vô giá cho các nhà giáo dục, giúp họ có thể sớm phát hiện và bồi dưỡng những tài năng sở hữu năng lực tư duy hình ảnh xuất chúng nhưng lại có thể học kém ở các môn học ghi nhớ ngôn ngữ thông thường. Đối với các doanh nghiệp, việc sở hữu một thước đo chính xác về khả năng kiến tạo viễn cảnh của các ứng viên sẽ giúp họ tuyển dụng được những nhà lãnh đạo có tầm nhìn chiến lược vượt thời đại, thay vì chỉ tuyển dụng được những cỗ máy tính toán xuất sắc nhưng thiếu hụt khả năng sáng tạo đột phá.

Sự tò mò dựa trên thiếu thốn và động lực khám phá

Trong quá trình xây dựng bộ tiêu chí để đánh giá chỉ số trí tưởng tượng, các nhà khoa học không thể không tìm hiểu nguồn gốc động lực học đã thúc đẩy bộ não con người phải liên tục tự kiến tạo nên những hình ảnh phi thực tế. Một trong những giả thuyết hấp dẫn nhất được thảo luận là sự tương quan giữa các giới hạn giao tiếp xã hội và khả năng tập trung cao độ vào thế giới vật lý của tự nhiên. Cuộc phỏng vấn chuyên sâu của bài báo thậm chí còn mở rộng phạm vi vấn đề để trực tiếp đề cập đến các đặc điểm của hội chứng tự kỷ (và đặc biệt nhấn mạnh vào cách mà các cấu trúc thần kinh đa dạng này có thể đã từng ảnh hưởng sâu sắc đến thiên tài vật lý Albert Einstein (1879 – 1955) trong quá khứ). Bằng việc soi chiếu lại các tư liệu lịch sử, giới khoa học nhận thấy rằng Albert Einstein (1879 – 1955) lúc sinh thời thường xuyên thể hiện sự chậm trễ trong phát triển ngôn ngữ, gặp khó khăn trong việc thiết lập các tương tác xã hội thông thường và đặc biệt thích cô lập bản thân để đắm chìm vào những thí nghiệm tưởng tượng (thought experiments) liên quan đến hình ảnh của ánh sáng và thời gian. Sự thiếu hụt các nhu cầu giao tiếp xã hội đã giải phóng một lượng lớn dung lượng của bộ nhớ làm việc, cho phép bộ não của ông dồn toàn bộ nguồn năng lượng đó vào việc vận hành không gian tưởng tượng hình học với một cường độ chưa từng có trong lịch sử khoa học.

Động lực để duy trì sự tập trung khủng khiếp vào các hình ảnh tưởng tượng này được các chuyên gia tâm lý học gọi tên bằng một thuật ngữ mang tính chất đặc thù, đó chính là cách mà sự tò mò dựa trên sự thiếu thốn (deprivation-based curiosity) có thể đã đóng vai trò cốt lõi trong việc khơi dậy mạnh mẽ tư duy trừu tượng và dẫn lối cho vô số những khám phá vĩ đại làm thay đổi thế giới của ông. Sự tò mò dựa trên thiếu thốn này xảy ra khi một cá nhân cảm nhận được một khoảng trống thông tin khổng lồ giữa những gì họ đang biết và những gì họ muốn thấu hiểu, tạo ra một sự khó chịu về mặt nhận thức buộc não bộ phải không ngừng tưởng tượng ra các kịch bản khác nhau để lấp đầy khoảng trống đó. Đối với những cá nhân mang cấu trúc thần kinh đặc biệt, khi những câu trả lời có sẵn từ xã hội không thể làm thỏa mãn những câu hỏi logic nội tâm của họ, họ bắt buộc phải tự mình xây dựng nên một vũ trụ mô phỏng trong đầu để tự do thử nghiệm các định luật vật lý mới. Sự bức bối vì không thể dung nạp những nghịch lý của hiện thực chính là ngọn lửa đốt cháy động cơ của trí tưởng tượng, biến năng lực hình dung từ một kỹ năng sinh tồn thông thường trở thành một công cụ nghiên cứu khoa học sắc bén nhất.

Việc tích hợp lý thuyết về sự tò mò dựa trên thiếu thốn vào trong khung đo lường của chỉ số trí tưởng tượng mang lại một sự thay đổi sâu sắc về mặt giáo dục học. Nó chỉ ra rằng việc nhồi nhét quá nhiều thông tin có sẵn và đưa ra những lời giải đáp trọn vẹn cho trẻ em đôi khi lại là hành vi tàn phá năng lực tưởng tượng một cách tàn nhẫn nhất, bởi vì nó tước đoạt đi cơ hội để sự thiếu thốn thông tin được hình thành trong tâm trí của trẻ. Để trí tưởng tượng có thể thực sự phát triển và bùng nổ, môi trường học tập cần phải được thiết kế để liên tục tạo ra những khoảng trống kiến thức đầy thách thức, cung cấp những gợi ý mở và khuyến khích học sinh tự mình nhắm mắt lại để xây dựng nên những mô hình giải quyết vấn đề bên trong không gian nhận thức nội tâm. Sự ghi nhận đóng góp của các biến thể thần kinh đa dạng cũng đồng thời nhắn nhủ toàn xã hội rằng: những sự vĩ đại nhất của nhân loại thường không được sinh ra từ những bộ não hoàn hảo theo tiêu chuẩn đám đông, mà luôn được thai nghén từ những tâm trí mang trong mình những sự thiếu hụt đặc biệt, buộc chúng phải vươn mình tưởng tượng ra những chân trời mới để bù đắp cho sự thiếu hụt đó.

Sự ảnh hưởng của quỹ tài trợ đến định hướng nghiên cứu

Sự chuyển mình của trí tưởng tượng từ một khái niệm nghệ thuật trừu tượng sang một đối tượng nghiên cứu khoa học thực chứng không thể tách rời khỏi vai trò của truyền thông đại chúng và sự công nhận từ các cộng đồng học thuật lớn. Một bài viết báo chí mang tính chất phân tích tổng hợp xuất hiện gần đây trên ấn phẩm nổi tiếng HuffPost đã tiến hành mô tả một cách vô cùng chi tiết và sống động hơn về tiến độ của dự án mang tính bước ngoặt này, và đồng thời bao gồm cả một cuộc phỏng vấn trực tiếp độc quyền với một trong những nhà khoa học xuất sắc nhất nằm trong danh sách những người vinh dự nhận được nguồn quỹ tài trợ từ tổ chức Templeton, đó chính là Giáo sư Jonathan Schooler (1959 – nay) đang công tác tại Đại học California tại Santa Barbara. Việc các phương tiện truyền thông uy tín dành một thời lượng lớn để phổ biến các nghiên cứu về trí tưởng tượng đã tạo ra một hiệu ứng lan tỏa khổng lồ, thu hút sự chú ý của các nhà hoạch định chính sách giáo dục và các giám đốc điều hành nhân sự trên toàn cầu, thúc đẩy họ bắt đầu nhìn nhận nghiêm túc hơn về sự cần thiết của việc phải thay đổi các hệ tiêu chí đánh giá năng lực con người đang ngày càng trở nên lỗi thời trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Định hướng tài trợ của quỹ không chỉ giới hạn ở việc xây dựng một bài trắc nghiệm chỉ số đơn thuần, mà còn mở rộng ra việc khám phá các cơ chế kích hoạt trí tưởng tượng trong các hoạt động chuyên môn phức tạp. Dưới sự dẫn dắt của nguồn quỹ này, Giáo sư Jonathan Schooler (1959 – nay) cùng với Tiến sĩ Claire Zedelius (năm sinh chưa rõ – nay), một nhà nghiên cứu sau tiến sĩ vô cùng tài năng cũng đang làm việc tại Đại học California tại Santa Barbara, đang tập trung đi sâu vào việc nghiên cứu cách mà trạng thái não bộ thả lỏng và việc mơ mộng thực sự gây ra những ảnh hưởng tinh tế như thế nào đến khả năng tư duy sáng tạo của con người, đặc biệt tập trung vào lĩnh vực sáng tác văn học nghệ thuật. Sự lựa chọn lĩnh vực sáng tác văn học làm đối tượng thử nghiệm là một quyết định phương pháp luận xuất sắc, bởi vì việc viết ra một câu chuyện hư cấu đòi hỏi bộ não phải duy trì một khả năng hình dung không gian liên tục, kiến tạo tâm lý nhân vật và duy trì chuỗi logic sự kiện hoàn toàn bên trong không gian nhận thức nội tâm. Các kết quả nghiên cứu từ nhóm đối tượng nhà văn này sẽ cung cấp những dữ liệu nền tảng quý giá nhất để lập bản đồ các luồng hoạt động của hệ thần kinh khi trí tưởng tượng đang hoạt động ở công suất tối đa.

Mục tiêu tham vọng nhất của nhánh nghiên cứu này là tìm ra câu trả lời thực nghiệm cho một giả thuyết vô cùng hấp dẫn về tính định hướng của nhận thức vô thức. Các nhà khoa học đặt ra câu hỏi liệu trạng thái mơ mộng có định hướng (directed daydreaming) có thể thực sự đóng vai trò như một chất xúc tác thần kinh, trực tiếp dẫn đến việc tạo ra những tác phẩm nghệ thuật và những bài viết mang tính chất sáng tạo vượt bậc hơn hẳn so với tư duy logic căng thẳng thông thường hay không. Khái niệm mơ mộng có định hướng đại diện cho một trạng thái nhận thức kép vô cùng đặc biệt: nơi mà phần ý thức của não bộ vẫn nhẹ nhàng giữ vững mục tiêu cần giải quyết, trong khi phần tiềm thức lại được cấp quyền tự do để đi lang thang, kết nối các dữ liệu ngẫu nhiên và vượt qua mọi rào cản của tư duy tuyến tính. Nếu chứng minh được sức mạnh của trạng thái tâm lý này, nghiên cứu sẽ cung cấp một giải pháp rèn luyện nhận thức hoàn toàn mới, biến hành vi vốn bị coi là lãng phí thời gian trở thành một công cụ kỹ năng chuyên môn sắc bén, giúp các cá nhân có thể chủ động kích hoạt suối nguồn trí tưởng tượng của mình bất cứ khi nào cần thiết để phục vụ cho các mục tiêu công việc hoặc sáng tạo đỉnh cao.

Ứng dụng của mơ mộng có định hướng trong môi trường làm việc

Khi những bằng chứng khoa học vững chắc về lợi ích của trí tưởng tượng ngày càng trở nên rõ ràng, bước đi tiếp theo của giới học thuật là tìm cách chuyển giao những tri thức tâm lý học thần kinh này thành các ứng dụng thực tiễn trong việc quản trị năng suất lao động. Môi trường công sở truyền thống, với những vách ngăn ngột ngạt và sự giám sát thời gian khắt khe, từ lâu đã được coi là những cỗ máy nghiền nát năng lực sáng tạo của nhân viên. Việc ứng dụng khái niệm mơ mộng có định hướng vào trong văn hóa doanh nghiệp không chỉ là một sự thay đổi nhỏ về chính sách nghỉ ngơi, mà nó đòi hỏi một cuộc cách mạng tư duy toàn diện của tầng lớp quản lý, nhằm tạo ra một hệ sinh thái làm việc thân thiện với bộ não con người, nơi sự tự do của tâm trí được tôn vinh như cội nguồn của mọi giá trị đổi mới.

Trạng thái mơ mộng và sự kích hoạt mạng lưới tư duy

Để đập tan hoàn toàn định kiến cho rằng việc mơ mộng là biểu hiện của những cá nhân lười biếng hoặc thiếu tập trung vào công việc, các nhà khoa học hàng đầu đã phải tiên phong trong việc thừa nhận và chia sẻ một cách cởi mở về chính những thói quen sinh hoạt trí não hàng ngày của bản thân họ. Trong một lời tự thú mang đầy tính chất thách thức đối với các chuẩn mực đạo đức lao động khắt khe của thời đại công nghiệp, Giáo sư Jonathan Schooler (1959 – nay) đã thẳng thắn chia sẻ rằng: Khoảng 50% tổng thời lượng thời gian trong một ngày làm việc của tôi có lẽ chỉ dành riêng cho việc chìm đắm vào một loại trạng thái mơ mộng nhận thức nào đó. Lời thừa nhận của một học giả đạt được vô số thành tựu khoa học xuất chúng này cung cấp một bằng chứng thực tiễn không thể phản bác về việc sự vắng mặt của sự tập trung cao độ vào một nhiệm vụ cụ thể không hề đồng nghĩa với việc bộ não đang ngừng hoạt động. Ngược lại, việc phân bổ tới một nửa thời gian thức của bản thân cho các luồng suy nghĩ phi cấu trúc chứng tỏ rằng trạng thái mơ mộng là một nhu cầu sinh lý học thần kinh mang tính chất bắt buộc để hệ thống trí tuệ có thể duy trì được độ sắc bén và khả năng xử lý các vấn đề lý luận phức tạp ở cấp độ vĩ mô.

Về mặt sinh học thần kinh, trạng thái tâm trí lang thang này được điều khiển bởi một hệ thống các vùng não đan xen vô cùng phức tạp được giới y khoa gọi là mạng lưới chế độ mặc định của não bộ (Default Mode Network). Mạng lưới thần kinh khổng lồ này chỉ thực sự bừng sáng và hoạt động với công suất tối đa khi con người hoàn toàn rời mắt khỏi các tác vụ đòi hỏi sự tập trung định hướng ra bên ngoài (như việc đọc các bảng tính tài liệu, trả lời các hộp thư điện tử hay tham gia vào các cuộc họp căng thẳng), và bắt đầu chuyển hướng sự chú ý sắc bén của mình vào thế giới nội tâm bao la bên trong. Quá trình giải phóng bộ não khỏi các mệnh lệnh thực thi của vỏ não trước trán này tạo ra một cơ hội vàng để các nơ-ron thần kinh tự do kích hoạt các kết nối đa chiều, thực hiện việc lục lọi những kho tàng ký ức xa xôi nhất và tiến hành mô phỏng vô số những viễn cảnh tương lai. Đây chính là không gian vô thức tuyệt vời nơi những mảnh ghép thông tin rời rạc được não bộ tự động phân tích, sắp xếp và bất ngờ hợp nhất lại với nhau để tạo thành những khoảnh khắc bừng sáng nhận thức mang tên Eureka.

Hành trình bảo vệ trạng thái mơ mộng không đơn thuần chỉ là việc giải oan cho một thói quen bị xã hội hiểu lầm, mà nó thực sự là một cuộc đấu tranh để khôi phục lại sự tự do nhận thức cho con người trước sự tấn công vũ bão của nền kinh tế chú ý (attention economy). Trong bối cảnh mà các thiết bị điện tử thông minh và các nền tảng mạng xã hội đang không ngừng tranh giành từng giây phút rảnh rỗi của chúng ta bằng các thông báo dồn dập, bộ não con người đang dần bị tước đoạt đi hoàn toàn những khoảng thời gian trống rỗng quý giá để có thể khởi động mạng lưới chế độ mặc định. Việc thiếu hụt thời gian mơ mộng dẫn đến sự quá tải của hệ thống tư duy tuyến tính, làm cạn kiệt nguồn năng lượng sáng tạo và đẩy con người vào trạng thái kiệt sức mãn tính. Việc ý thức được giá trị sinh học của sự mơ mộng đòi hỏi chúng ta phải chủ động thiết lập những hàng rào phòng ngự vững chắc để bảo vệ các khoảng lặng nhận thức, dũng cảm ngắt kết nối với thế giới ảo để tạo ra những không gian trống trải an toàn, cho phép hạt mầm của trí tưởng tượng có đủ không khí và thời gian để nảy nở thành những ý tưởng vĩ đại.

Lợi ích của mơ mộng đối với năng suất và sự sáng tạo

Khi việc mơ mộng được thực hiện một cách có chiến lược và được hỗ trợ bởi một môi trường làm việc phù hợp, nó sẽ mang lại những hiệu quả kinh tế và hiệu suất công việc vô cùng đáng kinh ngạc, vượt xa những phương pháp quản lý vi mô truyền thống. Dựa trên những phân tích dữ liệu tâm lý học thực nghiệm vô cùng chi tiết, Giáo sư Jonathan Schooler (1959 – nay) tin tưởng một cách sâu sắc rằng việc cho phép và khuyến khích nhân viên tự do mơ mộng trong thời gian làm việc thực chất lại là phương pháp tối ưu nhất giúp cho các nhân viên đó làm việc trở nên năng suất và đạt hiệu quả công việc cao hơn rất nhiều. Lập luận đột phá này trực tiếp đập tan những giáo điều của lý thuyết quản lý thời gian kiểu cũ, vốn luôn bị ám ảnh bởi việc cố gắng tối đa hóa mọi phút giây hiện diện vật lý của nhân viên trên bàn làm việc, đồng thời đánh đồng sự bận rộn bề ngoài với hiệu suất lao động thực chất. Khoa học đã chứng minh rõ ràng rằng việc ép buộc bộ não phải duy trì sự tập trung cường độ cao trong nhiều giờ đồng hồ liên tục chỉ dẫn đến hiệu ứng giảm dần sự chú ý (vigilance decrement), khiến tỷ lệ mắc sai lầm tăng vọt và làm sụp đổ hoàn toàn khả năng tư duy giải quyết vấn đề một cách linh hoạt. Việc xem xét các khoảng thời gian nhân viên mơ mộng như là những khoản đầu tư cần thiết cho chu kỳ phục hồi nhận thức sẽ giúp doanh nghiệp khai thác được tối đa tiềm năng trí tuệ của đội ngũ nhân sự trong dài hạn.

Bên cạnh việc ngăn chặn sự kiệt quệ về mặt thần kinh, giá trị cốt lõi nhất của trí tưởng tượng tự do chính là khả năng tạo ra những bước nhảy vọt về mặt chất lượng ý tưởng. Đội ngũ các nhà khoa học đã bày tỏ một sự kỳ vọng vô cùng lớn lao khi họ tuyên bố: Chúng tôi mang trong mình một niềm hy vọng mạnh mẽ rằng việc chủ động khuyến khích mọi người dành ra một khoảng thời gian nhất định trong ngày để tự do mơ mộng về những suy nghĩ mang tính chất vô cùng thú vị hoặc thậm chí là vô cùng kỳ lạ và phi logic có thể giúp làm giàu lên đáng kể nguồn cảm hứng sáng tạo của họ. Việc cố tình để cho tâm trí thả trôi vào những vùng suy nghĩ phi cấu trúc, hoang đường và không bị ràng buộc bởi bất kỳ định luật thực tế nào đóng vai trò như một phòng thí nghiệm giả lập không có rủi ro. Tại đây, các nhân viên có thể thoải mái kết hợp các khái niệm hoàn toàn trái ngược nhau, thử nghiệm các giải pháp bất khả thi và tháo dỡ các lối mòn tư duy giáo điều. Quá trình ấp ủ ý tưởng (incubation) vô thức này thường xuyên là cội nguồn sinh ra những phát minh đột phá làm thay đổi hoàn toàn cục diện ngành công nghiệp, những chiến dịch tiếp thị tiếp cận khách hàng đầy tính nghệ thuật, hay những chiến lược kinh doanh vượt thời đại mà tư duy logic tuần tự không bao giờ có khả năng chạm tới được.

Trong kỷ nguyên của nền kinh tế tri thức và sự tự động hóa đang lên ngôi, sự dịch chuyển trọng tâm từ năng suất cơ học sang năng suất sáng tạo là một yêu cầu mang tính chất sinh tồn đối với mọi tổ chức. Khi mà các hệ thống trí tuệ nhân tạo ngày càng trở nên hoàn thiện và có khả năng thay thế con người trong việc thực hiện vô số các tác vụ lặp đi lặp lại một cách hoàn hảo với tốc độ tính toán siêu việt, thì khả năng tưởng tượng, tính linh hoạt trong việc tư duy và năng lực giải quyết các vấn đề chưa từng có tiền lệ lại trở thành pháo đài cuối cùng và vững chắc nhất để bảo vệ giá trị lao động của con người. Những doanh nghiệp cố chấp duy trì mô hình quản lý ép buộc nhân viên phải làm việc như những cỗ máy sẽ nhanh chóng bị đào thải khỏi cuộc chơi khốc liệt của thị trường. Ngược lại, những tổ chức có tầm nhìn xa trông rộng, biết trân trọng giá trị của sự mơ mộng và dám đầu tư vào việc xây dựng chỉ số trí tưởng tượng cho đội ngũ nhân sự của mình, sẽ nắm giữ trong tay một lợi thế cạnh tranh mang tính chất độc quyền và không thể bị sao chép trong một tương lai đầy biến động.

Đưa mơ mộng có định hướng vào văn hóa doanh nghiệp

Để những lý thuyết của tâm lý học thần kinh không chỉ dừng lại ở các phòng thí nghiệm hàn lâm, chúng ta cần phải tiến hành chuyển hóa khái niệm mơ mộng thành các hành vi ứng xử được chấp nhận và khuyến khích trong thực tế văn hóa công sở hàng ngày. Việc tạo ra một sự thay đổi trong hành vi tổ chức đòi hỏi phải phá vỡ cảm giác tội lỗi (guilt) mà người lao động thường mang khi họ không tỏ ra bận rộn trước mặt cấp trên. Do đó, bài báo đã đưa ra một lời khuyên vô cùng mang tính chất ứng dụng thực tế và vô cùng hài hước: vì vậy, vào lần tới khi bạn đang hiện diện ở nơi làm việc, bị bắt gặp đang ngồi nhìn xa xăm vào hư vô vô định hoặc đang mải mê suy nghĩ về chiến thuật cho đội bóng tưởng tượng của riêng mình, hãy mạnh dạn và tự tin nói thẳng với người sếp trực tiếp của bạn rằng bạn đang chủ động tham gia vào một quá trình mơ mộng có định hướng ở cấp độ cao, và việc dành thời gian cho trạng thái tinh thần đặc biệt điều đó chắc chắn sẽ khiến bạn trở thành một nhân viên làm việc xuất sắc và giỏi giang hơn rất nhiều trong tương lai. Mặc dù lời khuyên này được trình bày dưới một lăng kính hài hước và có phần thách thức sự uy nghiêm của giới quản lý, nhưng nó lại mang trong mình một thông điệp triết học vô cùng sâu sắc về việc cần phải tiến hành bình thường hóa các nhu cầu nghỉ ngơi nhận thức tự nhiên của bộ não con người ngay tại môi trường làm việc.

Sự chuyển đổi văn hóa doanh nghiệp để dung nạp trí tưởng tượng đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải có những hành động thiết thực trong việc kiến tạo lại kiến trúc không gian vật lý của môi trường làm việc. Việc phá bỏ các không gian văn phòng đóng hộp chật hẹp để thay thế bằng các khu vực yên tĩnh cách âm dành riêng cho việc suy ngẫm cá nhân, thiết kế các con đường đi bộ rợp bóng cây xanh xung quanh trụ sở công ty, hay thậm chí là việc xây dựng các khu vực thư giãn không cho phép sử dụng thiết bị điện tử, là những khoản đầu tư cơ sở hạ tầng mang ý nghĩa chiến lược sống còn. Những không gian vật lý này đóng vai trò như những lời nhắc nhở hữu hình (physical cues) liên tục cấp phép cho nhân viên được quyền tạm thời rời xa màn hình máy tính đang tỏa nhiệt, dạo bước và thả lỏng hoàn toàn tâm trí để cho các dòng chảy suy nghĩ sáng tạo vô thức được kích hoạt một cách tự nhiên. Một môi trường làm việc lý tưởng trong kỷ nguyên mới là một nơi không chỉ cung cấp đầy đủ các công cụ để làm việc chăm chỉ, mà còn cung cấp một sự che chở an toàn tuyệt đối cho phép trí tưởng tượng của con người được tự do bay bổng và đơm hoa kết trái.

Hơn thế nữa, việc áp dụng nguyên lý của chỉ số trí tưởng tượng bắt buộc các hệ thống quản trị nguồn nhân lực phải tiến hành tái định hình lại toàn bộ các tiêu chí đánh giá hiệu suất (Key Performance Indicators) đang được áp dụng. Thay vì chỉ chăm chăm vào việc đếm số giờ đồng hồ mà nhân viên ngồi dán mắt vào màn hình máy tính hay theo dõi số lượng các dòng mã lập trình được viết ra trong một ngày, các nhà quản lý xuất sắc cần phải học cách đánh giá cao chất lượng của các ý tưởng đột phá, khả năng giải quyết các vấn đề khủng hoảng một cách linh hoạt, và tinh thần sẵn sàng dấn thân vào những thử nghiệm mang tính chất rủi ro cao. Sự dịch chuyển từ mô hình quản lý vi mô dựa trên sự kiểm soát thời gian sang mô hình lãnh đạo dựa trên sự tin tưởng và nuôi dưỡng năng lực sáng tạo sẽ giải phóng một nguồn năng lượng khổng lồ. Chỉ khi doanh nghiệp thực sự tạo ra được một sự an toàn tâm lý (psychological safety) đủ lớn để nhân viên không cảm thấy sợ hãi khi bị bắt gặp đang mơ mộng, thì khi đó sức mạnh thực sự của tập thể trí tuệ tưởng tượng mới có thể bùng nổ, biến mọi tổ chức kinh tế trở thành một vườn ươm khổng lồ cho những sự đổi mới vĩ đại nhất của nền văn minh nhân loại.

Kết luận

Hành trình giải mã và định lượng trí tưởng tượng từ một khái niệm trừu tượng mờ ảo trở thành một chỉ số đánh giá năng lực khoa học là một trong những bước tiến vĩ đại nhất của tâm lý học nhận thức trong thế kỷ XXI. Bằng cách tái định nghĩa khả năng hình dung phi giác quan, tôn vinh những ưu thế nhận thức tuyệt vời của các cá nhân thuộc nhóm đa dạng thần kinh, và thấu hiểu cơ chế hoạt động của sự tò mò dựa trên thiếu thốn, giới khoa học đã cung cấp một lăng kính hoàn toàn mới mẻ để nhìn nhận về sự phức tạp của tư duy loài người. Việc các tổ chức học thuật lớn dồn sức xây dựng một chỉ số trí tưởng tượng mang tính chất cách mạng, kết hợp với những phát hiện thực nghiệm về lợi ích to lớn của trạng thái mơ mộng có định hướng trong việc khơi dậy sức sáng tạo, đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ đến toàn bộ các thiết chế giáo dục và tổ chức doanh nghiệp trên toàn cầu. Đã đến lúc chúng ta phải rũ bỏ hoàn toàn sự ám ảnh độc đoán của những bài kiểm tra chỉ số thông minh cứng nhắc, để dang tay chào đón một kỷ nguyên mới, nơi năng lực bay bổng của tâm trí, khả năng kiến tạo viễn cảnh và nghệ thuật giải phóng sự xao nhãng có kiểm soát được trân trọng như những phẩm chất sinh tồn tối thượng. Sự sống còn và sự phát triển rực rỡ của nhân loại trong một tương lai đầy biến động sẽ không phụ thuộc vào việc chúng ta ghi nhớ được bao nhiêu dữ kiện trong quá khứ, mà phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ vĩ đại của những không gian vô hạn mà chúng ta dám dũng cảm nhắm mắt lại và tưởng tượng ra.