Xa lạ trong tôi | Chương 02

Xa lạ trong tôi chương 02 kể cuộc đời người bán boza Mevlut Karataş và bức tranh Istanbul từ 1969 đến 2012 qua nhiều nhân vật. Tác phẩm của nhà văn đạt giả Noel Văn học 2009 Orhan Pamuk.

Đọc Xa lạ trong tôi chương 02

Thứ Tư, 30 tháng Ba 1994.

Người châu Á lúc nào chẳng vậy. Đầu tiên họ nốc boza rồi sau đó họ đánh nhau.

Mikhail LERMONTOV, Một anh hùng thời đại.

Mevlut, mỗi tối mùa đông từ hai mươi lăm năm nay.

Để người bán boza được yên.

Mười hai năm từ ngày chạy trốn với Rayiha về Istanbul, một đêm tối trời tháng Ba năm 1994, Mevlut đang đi bán boza thì thấy trước mặt một cái giỏ thả xuống thoăn thoắt êm ru từ một tòa nhà.

Chú bán boza, chú bán boza oi, boza cho hai người! giọng trẻ con réo.

Cái giỏ hạ xuống trước mặt anh trong đêm tối như một thiên thần hạ phàm. Mevlut sững sờ như vậy có lẽ vì dân Istanbul đã mất thói quen thả cái giỏ cột sợi dây thừng qua cửa sổ xuống dưới đường để mua hàng của người bán rong. Anh nhớ lại thời anh cùng cha đi bán sữa chua và boza hai mươi lăm năm trước, ngày anh còn là học sinh trung học. Anh rót vào bình men để dưới đáy giỏ gai không phải hai ly boza như bọn trẻ yêu cầu, mà gần cả ký. Và anh cảm thấy vui như thể được một thiên thần chạm vào. Mấy năm gần đây đôi lúc suy tư của Mevlut quay sang những vấn đề tôn giáo.

Đến đây, để hiểu rõ câu chuyện hơn, cho phép tôi giải thích cho độc giả nước ngoài không biết boza là gì và các thế hệ độc giả Thổ mai hậu mà tôi cho rằng có lẽ hai ba mươi năm nữa sẽ quên, rằng đó là một thức uống truyền thống ở châu Á làm từ hạt kê lên men, sệt, màu vàng sậm, mùi thơm dễ chịu và thoảng vị nồng. Làm rõ điểm này ngay từ đầu để câu chuyện của chúng ta, vốn đã đầy những sự kiện lạ thường, không bị cho là kỳ quặc từ đầu chí cuối.

Vì boza dễ bị chua và hôi khi trời nóng, ở Istanbul thời Ottoman người ta bán nó trong những quán hàng và vào mùa đông. Đến năm 1923 thành lập nước Cộng hòa thì các quán boza đã đóng cửa từ lâu, bị các quán bia Đức chèn ép. Nhưng nhờ vào những người bán hàng rong mang thức uống truyền thống này đi bán khắp các phố phường nên nó chưa bao giờ biến mất. Sau thập niên 1950 thì ngành bán boza chỉ còn là việc làm ăn của người bán rong lang thang những tối mùa đông trên những con đường lát đá nghèo khổ và bị lãng quên, cất tiếng rao Bozaaa làm chúng ta nhớ về những thế kỷ đã qua và thời quá vãng tươi đẹp.

Mevlut cảm thấy mấy thằng nhóc trên cửa sổ tầng năm sốt ruột, anh lấy mấy tờ tiền dưới đáy giỏ đút túi rồi đặt cạnh bình men mấy đồng lẻ thối lại. Anh ra hiệu cho bên trên, ấn nhẹ giỏ xuống rồi thả ra như vẫn làm ngày còn nhỏ đi bán với cha.

Giỏ gai liền được kéo lên. Nó lắc lư trong làn gió lạnh, chạm nhẹ vào khung cửa sổ, ống máng mấy tầng dưới, khiến bọn trẻ chật vật kéo chút một. Lên đến tầng năm, cái giỏ trông như bất động giữa không trung, không khác gì một chú mòng biển may mắn gặp được ngọn gió thuận. Thế rồi khi cái giỏ bất chợt mất hút trong đêm, như một thứ kỳ bí và cấm kỵ, Mevlut đi tiếp.

Boozaa, anh cất tiếng rao trên những con đường tối trải dài trước mặt. Boza ngon đâyyyy…

Thả giỏ xuống để mua hàng là một tập tục có từ thời các tòa nhà ở Istanbul còn chưa có thang máy, chuông cửa tự động và hiếm khi cao quá năm sáu tầng. Năm 1969, khi Mevlut mới đi bán với cha, các bà nội trợ không muốn phải xuống nhà mà vẫn mua được cả boza lẫn sữa chua bất kỳ lúc nào trong ngày, rồi còn đặt mua hàng chỗ thằng bé phụ việc tiệm tạp hóa, vì nhà không có điện thoại nên họ sẽ móc một cái chuông nhỏ dưới giỏ treo trên vỉa hè để người bán tạp hóa hay người bán rong đi ngang biết trên tầng có khách hàng. Để ra dấu là đã bỏ sữa chua hay boza ngay ngắn trong giỏ, người bán sẽ rung chuông và lay cái giỏ. Mevlut luôn thích nhìn những cái giỏ này đi lên: một số đung đưa trong làn gió nhẹ, đụng vào cửa sổ, cành cây, dây điện và điện thoại, dây phơi căng giữa các tòa nhà, và cái chuông nhỏ sẽ kêu lanh canh vui tai. Một số khách quen thường bỏ cuốn sổ dưới đáy giỏ, rồi Mevlut ghi vào ngày hôm đó mình giao cho họ bao nhiêu ký sữa chua trước khi cho giỏ lên. Cha anh không biết đọc biết viết, và trước khi con trai rời làng lên làm việc với ông, ông ghi sổ bằng một hệ thống vạch (một vạch: một ký; nửa vạch: nửa ký). Ông rất đỗi tự hào nhìn con trai ghi vào sổ các con số và ghi chú thêm cho một số khách hàng (sữa chua có kem; thứ Hai đến thứ Sáu).

Nhưng đây chỉ còn là ký ức xa xưa. Hai mươi lăm năm qua Istanbul đã đổi thay đến mức những kỷ niệm này Mevlut thấy như từ trong truyện cổ tích. Đường phố, hầu hết vẫn còn lát đá khi anh mới tới thành phố này, giờ đã trải nhựa. Hầu hết các tòa nhà ba tầng có vườn bao quanh vốn là chỗ ở của đa phần dân cư đã bị đập bỏ và trở thành những tòa căn hộ cao mà cư dân ở những tầng trên cùng không nghe thấy tiếng rao của người bán dạo đi ngang dưới đường được nữa. Radio nhường chỗ cho tivi mở cả buổi tối át tiếng người bán boza. Những người trầm tĩnh, nhún nhường ăn mặc giản dị thường ngày ta bắt gặp ngoài đường đã đi, thay vào đó là từng đám đông ồn ào, năng nổ và phô trương. Mevlut không cảm nhận tức thì tầm mức thay đổi lớn lao này, mà từng chút một ngày này qua ngày khác, và anh không than vãn như người khác về chuyển biến của Istanbul. Đúng hơn anh luôn cố gắng theo kịp những đổi thay lớn lao này và chọn đến những phường anh sẽ được chào đón và quý mến.

Beyoğlu chẳng hạn, phường đông dân nhất và gần nhà anh nhất! Mười lăm năm trước, cuối thập niên 1970, khi những quán bar tồi tàn, hộp đêm và nhà chứa trá hình ở khu vực này còn hoạt động, Mevlut có thể bán boza trong những con hẻm đến nửa đêm. Những phụ nữ vừa là ca sĩ vừa là tiếp viên trong hộp đêm dưới tầng hầm sưởi ấm bằng lò, người ái mộ họ, đàn ông đứng tuổi để ria mép từ miền quê Tiểu Á lên Istanbul mua sắm rồi mời các cô tiếp viên một ly, những người nghèo mới đến Istanbul rồi các du khách Ả Rập và Pakistan sướng rơn được ngồi với đàn bà trong một hộp đêm, phục vụ, bảo vệ, người gác cổng, đến nửa đêm họ còn mua boza của Mevlut.

Nhưng mười năm qua, con quỷ đổi thay đã bỏ bùa, cũng như với cả thành phố, kết cấu này biến mất, những người này đã đi, những chốn giải trí chơi nhạc truyền thống thời Ottoman và nhạc Thổ phong cách châu Âu đóng cửa, nhường chỗ cho những quán xá náo nhiệt bán kebab, thịt xiên kiểu Adana nướng vỉ và rakı. Vì những đám thanh niên đến vui chơi hứng thú với múa bụng hơn là với boza, tối tối Mevlut không đến gần đại lộ İstiklal nữa.

Mỗi tối mùa đông từ hai mươi lăm năm nay, khoảng tám giờ rưỡi, cuối bản tin trên truyền hình, Mevlut chuẩn bị sẵn sàng để rời căn hộ họ thuê ở Tarlabaşı. Anh tròng áo len màu nâu hạt dẻ vợ đan cho, đội khít mũ len lên đầu, thắt tạp dề xanh khiến khách hàng chú ý, lấy thùng boza mà vợ hay các con gái đã cho đường cùng gia vị đặc biệt và nhấc lên một cái (Em bỏ ít vậy, tối nay trời lạnh mà, thỉnh thoảng anh nói), khoác áo lạnh đen vào và tạm biệt gia đình. Đừng đợi ba, các con cứ ngủ trước đi, ngày trước anh nói với hai con gái nhỏ. Giờ, anh chỉ nói, Ba không về khuya đâu, trong khi chúng dán mắt xem tivi.

Xuống dưới, ngoài trời lạnh, việc đầu tiên anh làm là kê lên vai cây đòn gánh gỗ sồi anh dùng đã hai mươi lăm năm, rồi móc vào hai đầu hai thùng nhựa đầy boza. Như người lính kiểm lần cuối quân trang trước khi xông trận, anh kiểm các túi đậu gà và quế xếp trong thắt lưng và túi trong áo khoác (ở nhà, hoặc vợ anh, hoặc các cô con gái thiếu nhẫn nại của anh hoặc chính anh cho đậu gà và quế vào những túi cỡ bằng ngón tay này), rồi anh cất bước rong ruổi không ngừng.

Boza ngon đâyyyyy…

Loáng cái anh đã lên đến các phường trên, rẽ sang Taksim rồi thúc bước đến địa điểm anh ấn định cho ngày hôm đó. Anh đi bán không ngừng nghỉ, không kể nửa giờ dừng chân trong một quán cà phê để hút điếu thuốc.

Lúc chín giờ rưỡi cái giỏ hiện ra trước mặt anh như một thiên thần hạ phàm thì Mevlut đang ở Pangaltı. Lúc mười giờ rưỡi, khi đang đứng trong những hẻm song song với nhau ở Gümüşsuyu, anh nhận thấy tít ở góc một hẻm tối dẫn sang thánh đường có một đàn chó mà anh đã để ý vài tuần trước. Vì chó hoang không đến gần người bán rong, Mevlut không sợ chúng, cho đến gần đây. Nhưng giờ khi tim anh bắt đầu đập nhanh với mạch đập khác thường, anh đâm hoảng. Anh biết rằng nếu có người hoảng sợ thì chó sẽ đánh hơi thấy và tấn công. Vậy nên anh cố nghĩ đến cái gì khác.

Anh cố nghĩ đến những câu vẫn đùa với các con khi mấy bố con cùng xem tivi, đến những cây bách trong nghĩa trang, đến niềm vui thú khi sắp được về nhà và hàn huyên với vợ, đến câu giáo trưởng dạy Giữ tấm lòng thuần khiết, đến thiên thần anh như mơ thấy vừa mới đây. Nhưng anh không sao xua được nỗi sợ chó.

Gâu! Gâu! Gâu! Gâu! một con chó sủa và tiến lại. Rồi một con khác đủng đỉnh theo sau. Khó mà nhìn ra chúng trong tối; bộ lông chúng có màu bùn. Mevlut nhận thấy xa hơn còn một con khác lông đen.

Ba con chó, và một con thứ tư anh không thấy, cùng sủa một lúc. Trong Mevlut quặn thắt một nỗi sợ mà anh chỉ trải qua một hai lần trong cả quãng đời đi bán, ngày anh còn nhỏ. Anh không nhớ ra được câu cầu nguyện và câu kinh nào để xua lũ chó, anh đứng chôn chân tại chỗ. Nhưng lũ chó vẫn cứ sủa.

Mevlut đưa mắt tìm một cánh cửa mở để chạy tới, một ngưỡng cửa để ẩn náu.

Anh có nên bỏ đòn gánh xuống và lấy làm gậy không?

Một cánh cửa sổ mở ra. Đi! ai đó kêu lên. Để người bán boza yên… Đi… đi…

Lũ chó giật mình ngừng sủa và im khe lảng đi. Mevlut thấy biết ơn người xuất hiện bên cửa sổ tầng ba.

Anh không được để chúng thấy anh sợ, anh bán boza, người bên cửa sổ nói. Lũ chó này là quân vô lại. Ai sợ là chúng đánh hơi thấy ngay. Hiểu chưa?

Cảm ơn, Mevlut đáp, toan đi tiếp. Thôi lên đây, để chúng tôi mua ít boza.

Mevlut không thích kiểu trịch thượng của ông ta, nhưng anh tiến tới cổng.

Cổng tòa nhà phát ra một tiếng xạo xạo rồi tự động mở. Trong đường luồng nồng nặc mùi gas, dầu rán và sơn. Mevlut thong thả đi cầu thang lên tầng ba. Lên trên, người ta không để anh đứng ngoài cửa và đối xử với anh tử tế như người tốt bụng thời trước.

Vào đây đi anh bán boza, chắc anh lạnh rồi.

Từng hàng giày xếp trước cửa. Khi cúi xuống tháo giày, anh nhớ lại câu bạn lâu năm Ferhat nói, Ở Istanbul có ba loại nhà: 1. Nhà của các gia đình sùng đạo cầu nguyện mỗi ngày và để giày ngoài cửa. 2. Nhà của người giàu và Âu hóa và ta có thể vào mà không cần tháo giày. 3. Những khối nhà cao tầng mới mà ở đó ta thấy cả hai loại gia đình này.

Tòa nhà này nằm trong một phường giàu, và ở đây người ta không cởi giày để ngoài cửa. Dẫu vậy, không hiểu sao Mevlut có cảm giác như đang ở trong một khối căn hộ mới có các gia đình vừa sùng đạo vừa Âu hóa sống. Nhưng Mevlut luôn lễ phép tháo giày ở ngưỡng cửa, bất kể đó là nhà bình thường hay khá giả.

Anh bán boza này, anh không cần phải tháo giày ra đâu! thỉnh thoảng họ gọi từ trong nhà, nhưng anh lờ đi.

Căn hộ Mevlut bước vào phảng phất mùi rakı. Anh nghe tiếng nói cười vui vẻ của những người đã chếnh choáng khi bữa ăn tối còn chưa xong. Sáu bảy đàn ông đàn bà ngồi quanh một bàn lớn chiếm gần hết phòng khách, vừa nói chuyện vừa uống vừa cười trong lúc xem truyền hình mở lớn tiếng như trong mọi gia đình.

Cả bàn im bặt khi nhận thấy Mevlut bước vào bếp.

Trong bếp, một người đàn ông đã say mềm rakı nói với anh, Anh bán boza, lấy cho bọn tôi ít boza đi. Đây không phải người anh thấy bên cửa sổ. Anh có quế và đậu gà rang không?

Có chứ!

Mevlut biết rằng với một khách hàng như vậy ta không hỏi mấy ký. Cho mấy người?

Mọi người có mấy người? người đàn ông giọng giễu cợt hỏi vọng vào đám người ngồi khuất ngoài phòng khách. Phải một hồi lâu mấy người đang cười đùa, cãi cọ quanh bàn mới tự đếm được.

Anh bán boza ơi, nếu nó chua quá thì thôi tôi không uống đâu, một phụ nữ phòng trong anh không nhìn thấy lên tiếng.

Boza của tôi ngọt, Mevlut đáp.

Vậy thì đừng lấy cho tôi, một giọng đàn ông nói. Boza ngon là boza chua.

Họ bắt đầu tranh cãi.

Lại đằng này đi, anh bán boza, một giọng say mềm khác gọi ra.

Mevlut từ bếp đi sang phòng khách, cảm thấy mình khốn khổ và lạc lõng. Có một khoảng im lặng và do dự. Cả đám bên bàn nhìn anh tò mò, mỉm cười. Có lẽ là ánh nhìn lạ lùng khi thấy cái gì lỗi thời, từ thời xa xưa bước ra; những năm gần đây Mevlut gặp nhiều ánh nhìn này.

Anh bán boza này, boza đúng thì phải ngọt hay chua? một người đàn ông có ria mép hỏi.

Cả ba người đàn bà đều nhuộm tóc vàng. Mevlut nhận thấy người đàn ông đã xuất hiện bên cửa sổ và cứu anh khỏi đàn chó ngồi ở một đầu bàn, đối diện hai người đàn bà. Boza uống ngọt cũng được mà uống chua cũng được, Mevlut đáp. Đó là câu trả lời anh thuộc nằm lòng từ hai mươi lăm năm nay.

Anh bán boza, anh kiếm sống được bằng cái nghề này không?

Nhờ ơn thánh Allah, cũng được.

Vậy đây là việc sinh lợi… Anh đi bán bao lâu rồi?

Tôi bán boza cũng hai mươi lăm năm rồi. Lúc trước tôi còn bán sữa chua buổi sáng.

Anh làm nghề này hai mươi lăm năm và nó sinh lợi thì chắc là anh giàu rồi. Đúng không?

Không may là tôi lại không trở nên giàu có.

Sao vậy?

Bà con dưới quê lên với tôi giờ giàu có cả rồi, nhưng chắc là số tôi không được như vậy.

Vì sao?

Vì tôi thật thà, Mevlut trả lời. Tôi không biết nói dối, tôi không bán đồ ôi để tậu nhà hay để làm đám cưới sang trọng cho con gái, tôi không ăn thức ăn cấm…

Anh theo đạo à?

Giờ thì Mevlut đã biết câu hỏi này trong những nhà giàu có hàm ý chính trị. Ba hôm trước đảng Hồi giáo được người nghèo ủng hộ đã thắng các cuộc bầu cử cấp thành phố. Mevlut cũng bỏ phiếu cho ứng viên đảng này, ông ta bất ngờ được bầu làm thị trưởng Istanbul, vì ông ta sùng đạo và từng học trường Piyale Paşa ở Kasımpaşa mà giờ các con anh theo học.

Tôi đi bán rong, Mevlut nói khéo. Dân đi bán làm sao theo đạo được?

Sao không được?

Tôi làm đầu tắt mặt tối. Ở ngoài đường từ sáng đến tối thì làm sao cầu nguyện năm lần mỗi ngày…

Buổi sáng anh làm gì?

Tôi từng làm đủ việc… Tôi bán cơm đậu gà, tôi làm phục vụ, bán kem, quản lý… Tôi làm được hết.

Quản lý gì?

Nhà hàng Binbom. Ở Beyoğlu, nhưng chỗ đó đóng cửa rồi. Các vị có biết không?

Còn giờ, buổi sáng anh làm gì? người đàn ông xuất hiện bên cửa sổ hỏi. Lúc này thì tôi rảnh.

Anh lấy vợ chưa, có gia đình chưa? một phụ nữ tóc vàng có gương mặt phúc hậu hỏi.

Rồi. Thánh Allah phù hộ, chúng tôi có hai đứa con gái xinh đẹp tựa thiên thần.

Anh sẽ cho chúng đi học, đúng không?… Bao giờ chúng lớn anh sẽ bắt chúng trùm mạng sao?

Chúng tôi là dân làng khốn khổ dưới quê lên, Mevlut đáp. Chúng tôi vẫn gắn bó với truyền thống.

Có phải vì vậy mà anh bán boza?

Phần lớn người dưới quê chúng tôi lên Istanbul để bán sữa chua và boza, nhưng thật ra khi còn ở làng chúng tôi không biết gì về boza hay sữa chua.

Vậy là lần đầu tiên anh biết boza là ở thành phố?

Phải.

Anh học rao boza làm sao?

Thánh Allah phù hộ anh có giọng hay lắm, như thầy tu báo giờ.

Thì giọng tha thiết của người bán làm người ta muốn mua boza mà, Mevlut đáp.

Anh bán boza này, ở ngoài đường tối ban đêm anh không sợ sao?… Anh không thấy buồn chán sao?…

Thánh Allah phù hộ cho người bán boza khốn khổ. Tôi luôn nghĩ đến những điều đẹp đẽ trong đầu.

Ngay cả khi anh ở trên đường tối tăm vắng vẻ, đi ngang nghĩa trang, gặp chó, gặp ma quỷ, thần tiên sao?

Mevlut không nói gì.

Anh tên gì?

Mevlut Karataş.

Anh Mevlut, cho chúng tôi nghe anh rao bozaaa làm sao đi! Mevlut đã gặp rất nhiều đám khách say sưa thế này. Những năm đầu vào nghề, anh nghe nhiều người say hỏi những câu như, Ở làng anh có điện không? (thời anh đến Istanbul thì chưa, nhưng ngày nay, năm 1994, thì đã có), Anh chưa bao giờ được đi học sao? Lần đầu đi thang máy anh thấy sao? Lần đầu anh đi xem phim là khi nào? Thời đó, để chiều lòng khách đã cho anh vào phòng khách, Mevlut trả lời theo kiểu chọc cười, anh không ngần ngại tỏ ra khờ khạo ngu đần và ít thành thạo với tập quán thành phố hơn thực tế, và khách quen thân không cần nằn nì lắm thì anh đã cho họ nghe tiếng Bozaaaa anh rao ngoài đường.

Nhưng đó là ngày trước. Lúc này, Mevlut cảm thấy nỗi oán giận mà anh không biết nguồn cơn từ đâu. Nếu không vì biết ơn người giải cứu anh khỏi lũ chó, anh đã dừng cuộc nói chuyện, bán boza rồi bỏ đi ngay.

Bao nhiêu người muốn uống boza? anh hỏi.

À, anh vẫn chưa dọn ra trong bếp à? Bọn này tưởng anh làm rồi.

Anh mua boza này ở đâu?

Tôi tự tay nấu.

Làm gì có… Ai bán boza cũng mua nó ở tiệm boza Vefa.

Năm năm nay rồi, còn một nhà máy nữa ở Eskişehir, Mevlut nói. Nhưng tôi mua boza nguyên chất ở chỗ lâu đời nhất và ngon nhất, tiệm boza Vefa, rồi tôi nấu lại, thêm các nguyên liệu riêng cho vừa miệng.

Vậy là anh thêm đường vào ở nhà?

Boza tự nhiên đã ngọt và chua.

Thôi đi, làm sao vậy được! Boza là phải chua. Lên men làm cho nó có vị chua, đó là chất cồn, cũng như rượu.

Trong boza có chất cồn sao? một phụ nữ nhướng mày hỏi. Cô em, cô không biết gì cả! một người đàn ông đáp lời.

_Boza là thức uống của dân Ottoman, khi chất cồn và rượu bị cấm.

Khi Hồi vương Murad IV ban đêm cải trang đi vi hành trong thành phố, ông ban lệnh đóng cửa không chỉ các quán rượu và cà phê mà cả quán boza._

Sao ông ta cấm quán cà phê?

Họ bèn lao vào một cuộc tranh luận của những kẻ say rượu như Mevlut đã chứng kiến biết bao lần ở các bàn tiệc tùng, trong các quán rượu. Trong chốc lát họ quên mất anh.

Anh bán boza, nói bọn này nghe boza có cồn hay không.

Trong boza không có cồn, Mevlut đáp, biết rõ điều này không đúng. Cha anh cũng thường nói dối như vậy, biết chắc nguyên nhân vì sao.

Thôi nào anh bán boza… Trong boza có chất cồn, nhưng rất ít. Vào thời Ottoman, những người sùng đạo muốn say một chút nói, Không, trong boza không có cồn, nhờ vậy, họ có thể thanh thản nốc cả chục cốc rồi say mềm. Nhưng dưới thời cộng hòa khi Atatürk cho phép tự do tiêu thụ rakı và rượu, boza mất lý do tồn tại, từ đó nó hết thời, bảy mươi năm trước.

Biết đâu nếu những cấm đoán Hồi giáo được khôi phục thì boza sẽ trở lại, một người đàn ông ngà ngà say có cánh mũi dài thanh tú tuyên bố khi ném về phía Mevlut cái nhìn khiêu khích.

Anh nghĩ sao về kết quả bầu cử?

Không, trong boza không có cồn, Mevlut đáp ngoẻn. Nếu có thì tôi đã không bán.

Đó, thấy chưa, anh ta không như anh, anh ta trung thành với tôn giáo, một người đàn ông nói với một người khác.

Anh thì có đấy. Tôi à, tôi vừa theo đạo vừa uống rakı, người đàn ông có mũi thanh đốp lại. Anh bán boza, có phải vì sợ mà anh nói trong boza không có cồn?

Ngoài thánh Allah ra tôi không sợ ai cả, Mevlut đáp. Chà! Nghe anh nói kìa.

Nhưng ban đêm ngoài đường anh không sợ chó và cướp sao?

Không ai đi làm hại một người bán boza tội nghiệp cả, Mevlut mỉm cười đáp. Đây cũng là một câu anh thường đáp.

_Bọn trộm cướp, móc túi không động đến người bán boza đâu.

Tôi làm nghề này hai mươi lăm năm nay rồi. Tôi chưa bao giờ bị cướp cả. Ai cũng quý người bán boza._

Tại sao?

Vì boza là cái gì rất xưa, đó là di sản ông cha chúng ta để lại. Tối nay, ngoài đường phố Istanbul có chưa tới bốn mươi người bán boza. Những người muốn mua boza như các vị thì rất ít. Phần lớn nghe tiếng rao của người bán boza, nhớ lại thời xưa và cảm thấy ấm lòng. Điều đó giúp người bán boza tiếp tục, làm anh ta vui.

Anh có sùng đạo không?

Có, tôi kính thánh Allah, Mevlut đáp, biết rằng lời này làm họ nể nang một chút.

Anh kính Atatürk nữa chứ?

Ngài nguyên soái tướng quân Mustafa Kemal đã đến Akşehir của chúng tôi, năm 1922, Mevlut cho họ biết. Rồi ở Ankara ngài lập nên nước Cộng hòa, rồi ngài đến Istanbul và trọ ở khách sạn Công Viên tại Taksim… Một hôm, ngài đứng bên cửa sổ phòng thì nhận thấy Istanbul thiếu vắng cái vui vẻ nhộn nhịp mọi khi. Ngài hỏi cận vệ. Thưa ngài, vì sợ ngài nổi giận, chúng tôi cấm người bán hàng rong vào thành phố, ở châu Âu không còn chuyện này nữa, ngài nghe đáp. Nhưng chính chuyện này làm Atatürk nổi giận, Người bán rong là chim họa mi của đường phố, ngài nói, họ là niềm vui và sinh khí của Istanbul. Không bao giờ được cấm họ. Từ hôm ấy, người bán rong được tự do đi lại ở Istanbul.

Atatürk muôn năm, một phụ nữ thốt lên.

Atatürk muôn năm, một số người quanh bàn phụ họa. Mevlut cũng hòa giọng theo.

Thôi được, nhưng nếu phe Hồi giáo lên nắm quyền thì Thổ Nhĩ Kỳ có thành như Iran không?

_Đừng lo, quân đội sẽ không để họ làm vậy. Quân đội sẽ tổ chức cuộc đảo chính, họ sẽ cấm đảng kia và tống tất cả vào tù.

Đúng không anh bán boza?_

Tôi chỉ là người bán boza hèn mọn, Mevlut đáp. Tôi không dính dáng tới chính trị cao siêu. Chính trị là việc của người quan trọng các vị.

Họ say nhưng cũng hiểu rằng Mevlut châm chích họ.

Anh bán boza này, tôi cũng giống anh. Tôi chỉ sợ thánh Allah và bà già vợ thôi.

Anh có bà già vợ không, anh bán boza?

Tiếc là tôi không được gặp bà, Mevlut đáp. Anh lấy vợ thế nào?

Chúng tôi phải lòng nhau, rồi chúng tôi trốn đi. Không phải ai cũng làm vậy được.

Hai người gặp nhau ra sao?

Chúng tôi gặp nhau tại đám cưới một người bà con và phải lòng nhau. Trong ba năm trời tôi viết thư cho cô ấy.

Giỏi lắm, anh bán boza. Anh đúng là hiếm thấy.

Vậy vợ anh làm gì?

Vợ tôi thêu thùa ở nhà. Không phải ai cũng làm được như vợ tôi. Uống boza của anh có làm bọn tôi say hơn không, anh bán boza?

Boza của tôi không làm say, Mevlut đáp. Các vị có tám người, tôi lấy cho các vị hai ký.

Anh quay lại bếp nhưng dọn boza, đậu gà, quế và lấy tiền mất cả buổi. Mevlut mang giày vào lại với cái nhanh nhẹn dứt khoát từ thời anh phải phục vụ cho cả hàng khách xếp chờ và anh thường trực phải gấp rút.

Anh bán boza này, bên ngoài trời mưa và bùn sình, cẩn thận đấy, từ trong phòng họ nói vọng ra với anh. Coi chừng cướp tấn công, coi chừng chó cắn đấy!

Anh bán boza, nhớ quay lại đấy, một phụ nữ nói.

Mevlut biết thừa là thật ra họ sẽ không tiếp tục mua boza, họ gọi anh vào chỉ vì họ nghe anh rao và muốn tiêu khiển khi đang say. Trời bên ngoài lạnh ngắt làm anh thấy dễ chịu.

Booo-zaaa…

Trong hai mươi lăm năm qua anh đã thấy biết bao mái nhà, con người, gia đình kiểu này, anh đã thấy nhiều, đã nghe những câu hỏi này hàng ngàn lần đến mức thành quen. Cuối thập niên 1970, trong những con hẻm tối ở Beyoğlu, ở Dolapdere, giữa những khách hộp đêm, khách quán rượu, đám bài bạc, bọn côn đồ, ma cô và gái điếm, anh thường gặp những bàn ăn uống say mèm như thế này. Mevlut biết cách xoay xở để không dây dưa với đám say, không ai thấy không ai biết, như mấy thằng nhãi trong quân đội nói, bỏ đi ngay mà không mất nhiều thời gian.

Mấy năm nay hầu như anh không còn được mời vào trong nhà, trong vòng thân mật gia đình nữa. Hai mươi lăm năm trước, hầu như ai cũng mời anh vào nhà, vào trong bếp, họ hỏi, Cháu lạnh không? Buổi sáng cháu có đi học không? Cháu muốn uống trà không? một số cho anh vào tận phòng khách, thậm chí còn ngồi vào bàn. Vì thời kỳ tốt đẹp đó, anh có nhiều khách quen phải giao và phải vội đi nên không dừng lại mà thưởng thức lòng hiếu khách và trìu mến này. Mevlut hiểu rằng nếu ban nãy anh có vẻ yếu đuối, đó là vì lâu lắm rồi mới có người tỏ ra quan tâm đến anh nhiều như vậy. Hơn nữa nhóm người này cũng khác lạ; ngày trước chẳng mấy khi thấy đàn ông đàn bà cùng uống raki và có những cuộc chuyện trò say rượu trong ngôi nhà hẳn hoi có bếp và mọi thứ. Giờ thiên hạ ai cũng ở nhà nốc raki Tekel 45 độ nhà nước độc quyền, ai còn uống boza 3 độ của anh nữa? Cái này hết thời rồi, Mevlut. Lạy thánh Allah, bỏ đi, Ferhat bạn anh nói nửa đùa nửa thật. Dân này không cần boza của anh để say nữa.

Mevlut vào một con phố ngang đổ xuống Fındıklı, giao nhanh nửa ký boza cho một khách quen và, khi rời tòa nhà, anh nhận thấy hai bóng người khả nghi bên một khung cửa. Nếu anh quá chú ý đến những kẻ mà anh cho là đáng ngờ

này, giống như những nhân vật trong một giấc mơ, họ sẽ biết là anh nghĩ về họ và họ có thể làm hại anh. Nhưng anh không nhịn được; họ cứ ám trong óc anh.

Khi anh bất giác quay lại để xem có chó đuổi theo không thì trong một thoáng, anh có cảm giác rất rõ rằng mấy bóng đen bám theo mình. Song anh bán tín bán nghi. Anh lắc chuông hai cái thật mạnh, rồi thêm hai cái ngập ngừng nhưng cấp bách.

Boozaa… anh rao. Anh quyết định không đi phía Taksim mà lấy đường tắt về nhà, theo cầu thang xuống tận eo biển Bosphore rồi men theo đó rồi lên lại Cihangir bằng một con đường khác.

Anh đang xuống cầu thang thì một bóng đen gọi anh: Boza, boza, chờ đã.

Mevlut giả như không nghe thấy. Đòn gánh trên vai, anh rón rén chạy xuống vài bậc. Nhưng trong một góc không có đèn đường soi, anh đành phải chậm lại.

Ông bán boza, bọn này kêu ông dừng lại mà, bọn này đâu phải kẻ thù, bọn này muốn mua boza.

Mevlut dừng chân, hơi ngượng vì đã sợ. Vì ánh đèn đường bị tán lá cây sung che khuất, chỗ thềm nghỉ ở cuối cầu thang khá tối. Đây là nơi buổi tối anh thường đậu xe ba bánh thời còn bán kem, mùa hè anh bắt cóc Rayiha.

Boza bán sao? một người bước xuống thang hỏi với vẻ du đãng.

Lúc này cả ba đã đứng dưới cây sung, trong bóng tối. Ai muốn uống boza cũng đều hỏi giá, nhưng họ làm vậy nhỏ nhẹ, lịch sự, không phải bằng giọng hung hăng này. Mevlut sinh nghi. Anh nói bằng nửa giá bình thường.

Ê, vậy đâu có rẻ, tay to con hơn trong hai tên nói. _Bán đây hai ly xem thử.

Dám cá ông kiếm được cả bộn tiền._

Mevlut đặt hai thùng xuống rồi lấy một ly nhựa lớn trong túi tạp dề. Anh đổ đầy boza. Anh đưa cho tên trẻ hơn và nhỏ con hơn.

Đây.

Cảm ơn.

Khi rót ly thứ hai, anh gần như thấy có lỗi về sự im lặng vụng về trùm xuống.

Tên to cao đánh hơi thấy sự lúng túng của anh.

Ông lúc nào cũng chạy, bán được quá hả, ông bán boza?

Trời ơi không, Mevlut trả lời. Buôn bán ế ẩm. Boza hết thời rồi, bọn tôi không bán được như trước nữa. Không ai mua nữa. Thật ra tối nay tôi không định đi bán, nhưng ở nhà có người bệnh, họ chờ tôi mang chút gì về nấu soup.

Mỗi ngày ông kiếm được bao nhiêu?

Người ta nói đừng bao giờ hỏi tuổi phụ nữ cũng đừng hỏi lương đàn ông, Mevlut đáp. Nhưng anh đã hỏi thì để tôi nói. Anh chìa ly boza cho bóng người to cao hơn. Hôm nào bán được, bọn tôi cũng đủ ăn một ngày. Hôm nào không bán được gì như hôm nay, bọn tôi ôm bụng đói về nhà.

Trông ông đâu có vẻ như gã đói ăn. Ông dân ở đâu?

Beyşehir.

Beyşehir? Đó là đâu? Mevlut không đáp.

Ông sống ở Istanbul bao lâu rồi? Cũng hai mươi lăm năm rồi.

Ông sống ở đây hai mươi lăm năm rồi mà ông còn nói mình là dân Beyşehir hả?

Đâu có… Thì anh hỏi mà.

Chắc từ đó đến giờ ông kiếm được cũng khẳm rồi.

Trời ơi không… Thấy không, nửa đêm rồi tôi còn đi bán. Còn mấy anh người vùng nào?

Thấy họ không đáp, Mevlut đâm sợ.

Mấy anh muốn dùng thêm quế không? anh hỏi. Được. Quế thì bao nhiêu?

Mevlut lấy cái lọ bằng đồng đựng quế trong tạp dề. Thôi khỏi, quế với đậu gà tôi mời, anh vừa nói vừa rắc vào ly cho họ. Anh lấy ra hai bịch đậu gà trong túi. Thay vì bỏ bịch vào tay họ như mọi lần vẫn làm với khách, anh xé bịch rồi, trong bóng tối, như một người phục vụ tận tình, anh rắc vào ly cho họ.

Boza uống với đậu gà rang ngon lắm, anh nói. Hai tên kia liếc nhìn nhau và uống cạn ly.

Trong ngày ẩm ương này ông cũng sẽ phải giúp bọn này, tên to con và già hơn trong hai tên nói khi đã uống cạn ly boza.

Mevlut hiểu chuyện này sắp đi đến đâu nên chặn trước.

Nếu không mang tiền thì để lần sau rồi hai anh trả tôi cũng được. Trong thành phố lớn này người nghèo chúng ta không biết giúp nhau những lúc túng ngặt thì còn làm gì được nữa. Thôi, tôi mời cũng được. Anh quảy gánh lên vai toan đi tiếp.

Khoan đã, ông bán boza, tên to cao chặn lại. Bọn này đã nói ông phải giúp bọn này mà… Moi hết tiền ra đây.

Tôi không có tiền trong người, anh à, Mevlut đáp. Chỉ dăm ba đồng bạc lẻ bán vài ly boza cho khách. Mà đó là để mua thuốc cho người bệnh ở nhà, tôi cũng không…

Bất thần tên nhỏ con rút trong túi ra con dao bấm. Hắn bấm một cái, con dao bật mở với một tiếng sắc gọn vang trong bóng tối tĩnh mịch. Hắn kê lưỡi dao vào bụng Mevlut. Cùng lúc tên to cao quành ra sau lưng Mevlut và giữ chặt cứng hai tay anh. Mevlut nín lặng.

Tay nhỏ con vẫn một tay gí lưỡi dao trên bụng anh, tay kia nhanh nhẹn nhưng kỹ lưỡng lục lọi các túi tạp dề, mọi xó xỉnh áo khoác của Mevlut. Hắn lẹ làng bỏ túi chỗ tiền lẻ và tiền giấy tìm được. Mevlut thấy là hắn còn non choẹt và xấu trai.

Nhìn đi chỗ khác, tên to cao đang giữ tay anh ra lệnh khi thấy anh nhìn mặt thằng nhỏ. _Thấy chưa, ông có cả đống tiền.

Hèn gì ông chạy trốn bọn này._

Chừng đó đủ rồi, Mevlut vừa nói vừa tìm cách giằng ra. Đủ sao được, tên nhỏ con luồn ra sau lưng anh nói.

Không đâu! Vậy chưa đủ đâu. Ông, ông bu tới đây hai mươi lăm năm rồi, ông vơ vét thành phố, rồi khi đến phiên bọn này thì ông kêu là đủ. Bọn này tới trễ là lỗi bọn này hả?

Không, không, chẳng lỗi phải của ai hết, Mevlut nói. Xin anh đừng nói vậy.

Ông có gì ở Istanbul rồi, nhà, căn hộ?

Lạy thánh Allah, chúng tôi còn chẳng có tấc đất cắm dùi, Mevlut nói dối. Tôi không có gì cả.

Sao vậy? Ông ngu ngốc hay là sao? Là cái số nó phải vậy.

Ê nè, cả đám kẻ ngốc kiểu như ông đến Istanbul hai mươi lăm năm trước đều đã cất một gecekondu Giờ căn hộ mọc lên trên đất của họ rồi.

Mevlut ngọ ngoạy căng thẳng, nhưng nó không giúp gì ngoài làm con dao gí sâu thêm vào bụng anh (Ôi lạy thánh Allah, Mevlut nghĩ bụng), và anh lại bị lục soát từ đầu đến chân.

Nói nghe coi, ông ngu thật hay giả ngu? Mevlut im lặng. Bằng một động tác thuần thục gọn ơ, tên đằng sau bẻ quặt cánh tay trái và kéo bàn tay anh ra sau lưng, Ô ồ, nhìn này. Không phải ông đổ tiền vào nhà, quán trọ hay nhà tắm hơi, mà đồng hồ tay, người anh em Beyşehir. Vậy là rõ rồi.

Chiếc đồng hồ đeo tay Thụy Sĩ quà cưới Mevlut đeo đã mười hai năm tức thì ròi cổ tay anh.

Ai đời lại đi cướp của người bán boza? Mevlut nói.

Cái gì cũng có lần đầu, tên giữ cánh tay anh nói. Im miệng, không được nhìn ra sau.

Mevlut đứng im nhìn hai tên cướp một già một trẻ đi xa dần. Lúc đó anh mới hiểu ra bọn họ là cha con. Tên giữ tay anh sau lưng chắc là cha, còn tên gí dao trên bụng anh chắc là con trai. Anh với cha chưa bao giờ biết tới kiểu đồng lõa này. Anh chưa bao giờ là đồng bọn với cha, mà luôn là người bị ông trách mắng. Anh lững thững bước xuống cầu thang. Anh vào một con hẻm dẫn đến Kazancı. Bốn bề im ắng vắng tanh, không một bóng người. Về nhà anh sẽ nói sao với Rayiha đây? Anh có giữ trong bụng chuyện này được không?

Trong một thoáng anh ngỡ vụ cướp này chỉ là mơ, và mọi sự vẫn như cũ. Anh sẽ không kể với Rayiha là anh bị trấn lột. Vì anh không bị trấn lột. Ít giây tin vào ảo tưởng này làm vơi bớt nỗi đau trong anh. Anh lắc chuông.

Boozaaa… anh rao theo phản xạ đồng thời cũng cảm thấy giọng tắc nghẹn trong cổ họng, như nằm mơ.

Thời tươi đẹp xưa, khi ngoài đường có gì làm anh buồn bực, khi anh phải chịu khinh khi hay nản lòng, anh có thể trông đợi được Rayiha an ủi khi về nhà.

Lần đầu tiên trong hai mươi lăm năm đi bán boza, Mevlut hấp tấp về nhà mà không rao Boozaa dù hai thùng vẫn chưa hết. Vừa bước vào nhà trọ chỉ độc một phòng của họ, thấy yên tĩnh anh hiểu là hai con gái đã ngủ vì ngày mai còn phải đi học. Rayiha ngồi bên mép giường, chốc chốc ngước mắt lên xem tivi đã vặn nhỏ tiếng, tối nào cũng vậy, cô thêu thùa trong khi chờ Mevlut về.

Anh sẽ nghỉ bán boza, Mevlut thông báo.

Vậy hả, anh nghĩ sao vậy? Rayiha nói. Anh không nghỉ bán được. Nhưng anh nói cũng đúng; anh phải tìm một việc gì khác thôi. Đồ thêu của em không đủ đâu.

Anh nói em là anh nghỉ rồi mà.

Hình như Ferhat kiếm được nhiều tiền ở Sở điện lực lắm, Rayiha nói. Gọi cho anh ta đi, để anh ta kiếm cho anh việc gì đó.

Anh thà chết còn hơn là gọi cho Ferhat, Mevlut đáp.

Đọc Xa lạ trong tôi

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 01 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 02 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 03 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 04 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 05 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 06 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 07 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 08 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 09 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 10 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 11 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 12 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 13 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 14 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 15 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 16 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 17 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 18 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 19 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 20 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 21 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 22 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 23 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 24 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 25 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 26 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 27 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 28 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 29 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 30 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 31 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 32 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 33 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 34 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 35 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 36 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 37 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 38 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 39 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 40 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 41 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 42 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 43 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 44 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 45 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 46 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 47 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 48 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 49 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 50 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 51 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 52 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 53 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 54 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 55 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 56 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 57 tại đây.