Xa lạ trong tôi | Chương 13

Xa lạ trong tôi chương 13 kể cuộc đời người bán boza Mevlut Karataş và bức tranh Istanbul từ 1969 đến 2012 qua nhiều nhân vật. Tác phẩm của nhà văn đạt giả Noel Văn học 2009 Orhan Pamuk.

Đọc Xa lạ trong tôi chương 13

Cuộc chiến Duttepe-Kültepe.

Cha con mình trung lập.

Một tối, cuối tháng Tư, một taxi trờ tới quán cà phê Yurt ở cửa ngõ Kültepe rồi xả súng máy vào khách đang chơi bài và xem tivi bên trong. Cách đó năm trăm mét, phía sườn đồi bên kia, cha con Mevlut đang ngồi nhà ăn soup đậu lăng trong bầu không khí thân ái họ hiếm khi được nếm trải. Họ liếc nhìn nhau và chờ cho tiếng súng dừng. Con tránh ra! cha hét lên khi Mevlut đi lại cửa sổ. Lát sau họ lại nghe tiếng kim loại của súng tiểu liên xa hơn và họ quay lại ăn tiếp.

Con thấy chưa? cha cậu nói với vẻ ngụ ý, như thể đây là bằng chứng cho những gì ông nói bấy nay.

Hai quán cà phê ở Kültepe và Oktepe nơi người cánh tả và người Alevi thường lui tới đã bị súng tiểu liên quét. Hai người thiệt mạng trong quán cà phê ở Kültepe, một người nữa ở Oktepe và gần hai chục người bị thương. Ngày hôm sau lại, các nhóm Marxit tự xưng là tiền quân cũng như các gia đình Alevi đã mất người thân nổi dậy. Mevlut cũng đứng trong đám đông với Ferhat, chốc chốc hô khẩu hiệu và tham gia tuần hành phản đối đi qua khắp phường dù không đứng ở các hàng đầu. Cậu siết nắm tay không nhiệt tình như người khác, cũng không hát kịp hành khúc mà cậu không thuộc lời lắm, nhưng cậu giận dữ… Không thấy bóng dáng cảnh sát chìm nào cũng không có đám tay sai của Hadji Hamit Vural. Vì vậy mà trong hai ngày, đường phố ở Kültepe cũng như ở Duttepe phủ kín khẩu hiệu Marx và Mao. Trong thành phố, làn gió nổi loạn này làm xuất hiện nhiều áp phích mới được in và nhiều khẩu hiệu mới đặt ra cho phong trào kháng chiến.

Đến ngày thứ ba, ngày diễn ra đám tang các nạn nhân, một toán cảnh sát cầm dùi cui đen và để ria mép từ những xe bus xanh đổ xuống. Đám đông phóng viên và nhiếp ảnh cũng không ngừng tăng, bị mấy thằng nhóc pha trò kêu, Em, em nữa! để được chụp trong hình. Khi đoàn đưa tang tới Duttepe, những thanh niên giận dữ tách khỏi đoàn và – như đã thấy trước – bắt đầu biểu tình.

Lần này Mevlut không tham gia với họ. Từ cửa sổ nhà nhìn ra sân thánh đường, bác Hasan, Korkut, Süleyman và một người của Vural vừa hút thuốc vừa quan sát đám đông bên dưới. Không phải Mevlut sợ họ, cũng không phải cậu sợ họ trả thù hay xa lánh. Nhưng cậu thấy có vẻ ngượng khi hô khẩu hiệu, vung nắm đấm trước mũi họ. Chính trị có gì đó giả tạo khi bị đẩy đến mức cực đoan.

Khi đoàn đưa tang biến thành biểu tình bị cảnh sát chặn lại bên ngoài thánh đường, hỗn chiến nổ ra. Một số thanh niên trong đám đông ném đá, làm vỡ cửa sổ một tiệm có dán áp phích lý tưởng chủ nghĩa. Trong chốc lát, văn phòng bất động sản Fatih và văn phòng của công ty xây dựng nhỏ bên cạnh đều do gia đình Hadji Hamit điều hành bị đập phá tan tành. Không kể tivi, máy chữ và bàn, không còn vật nào có giá trị trong các văn phòng nơi đám thanh niên dân tộc cực đoan và cực hữu kiểm soát Duttepe đến xem tivi và hút thuốc giết thời gian. Nhưng do các cuộc tấn công này, xung đột giữa đám lý tưởng chủ nghĩa và phe theo Marx, hay giữa cánh hữu và cánh tả hay giữa người gốc Konya và gốc Bingöl, khiến cả phường phải chú ý.

Những đối đầu dữ dội và đẫm máu đầu tiên này diễn ra hơn ba ngày, và Mevlut theo dõi từ xa cùng với đám đông hiếu kỳ. Cậu thấy cảnh sát đội mũ cối tấn công đám đông, vừa vung dùi cui vừa hô thánh Allah, thánh Allah! như bộ binh Thổ. Cậu đứng ở chỗ có mái che nhìn những xe bọc thép giống xe tăng bắn súng phun nước vào đám đông biểu tình. Lúc họ ngừng, cậu vào thành phố để giao sữa chua cho các khách quen ở Şişli hay Feriköy và đi bán boza buổi tối. Một tối, cậu nhận thấy cảnh sát đã dựng hàng rào an ninh giữa Duttepe và Kültepe nhưng cậu giấu thân phận là học sinh trung học. Nhìn bề ngoài, thấy cậu chỉ là người bán rong nghèo, cảnh sát cho cậu qua mà không thèm hỏi gì.

Cậu quay lại lớp với một cảm giác giận dữ và tinh thần đoàn kết. Trong vòng ba ngày, bầu không khí trong trường đã bị chính trị hóa cùng cực. Học trò cánh tả giơ tay và đường đột cắt ngang giờ học để rao giảng chính trị. Mevlut thích cảm giác tự do này nhưng cậu không bao giờ lên tiếng.

Bộ Xương chỉ thị cho thầy cô làm im tiếng lũ học trò cắt ngang giờ học về cuộc chinh phục của Ottoman và các cải cách của Atatürk để công kích chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa đế quốc Mỹ bằng câu mào đầu, Hôm qua, một đồng chí của chúng ta đã bị giết hại, và ghi tên chúng, nhưng thầy cô cũng không muốn lôi thôi nên không can thiệp nhiều. Ngay cả cô Melahat Thỗn Thện dạy sinh vật hiếu chiến nhất cũng tỏ ra hòa hoãn với các học trò ngắt lời cô để công kích bóc lột có hệ thống và tố cô là kẻ phục vụ cho chế độ và che đi cuộc đấu tranh giai cấp bằng cách dạy cho chúng về vòng đời của nòng nọc. Mevlut cảm động nghe cô Melahat phân trần là cô có một cuộc sống rất khó khăn, cô đi dạy đã ba mươi hai năm nay và cô nóng lòng được về hưu, và cậu thầm mong đám kích động để cô được yên. Đám học trò già đầu to xác ở các hàng cuối lớp xem khủng hoảng chính trị này như cơ hội để bắt nạt; những đứa vênh váo, bọn con nhà giàu, bọn mọt sách ở các hàng đầu giờ phải chịu phép, đám học trò dân tộc cánh hữu im miệng và một số tránh đến lớp. Mỗi khi có tin sẽ có một đối đầu mới, cảnh sát bố ráp và tra tấn tới từ các phường của học trò; các chiến sĩ liền đi rảo các tầng và hành lang trường trung học nam sinh Atatürk hô khẩu hiệu (Đả đảo phát xít,

Thổ Nhĩ Kỳ độc lập,

Tự do giáo dục), giật tờ điểm danh trong tay lớp trưởng, dùng điếu thuốc đốt, rồi chúng bỏ đi để tham gia đánh đấm ở Duttepe hay Kültepe, hoặc đi xem phim nếu chúng có tiền trong túi hay có người quen gác ở cửa.

Nhưng bầu không khí tự do và nổi loạn chỉ kéo được một tuần. Hai tháng trước, thầy vật lý bị ghét Fehmi làm nhục một học trò gốc Diyarbakır khi nhái giọng Thổ tỉnh lẻ của nó trong khi cả lớp, có cả Mevlut, đau đớn và tức giận nhìn theo. Giờ học trò xông vào lớp đòi thầy công khai xin lỗi và một số tuyên bố tẩy chay giờ học, giống như những gì diễn ra ở trường đại học, do vậy Bộ Xương và thầy hiệu trưởng mời cảnh sát tới. Và, cũng giống ở trường đại học, cảnh sát mặc đồng phục xanh gác ở cả hai cổng cũng như com chìm mới tới bắt đầu tiến hành kiểm tra căn cước tại cổng. Mevlut cảm thấy bầu không khí tai họa như sau đám cháy hay trận động đất, và cậu không thể giấu là chuyện này làm cậu hài lòng. Cậu tham dự các buổi họp tổ chức trong lớp nhưng, những lúc căng thẳng sắp thành đấu khẩu, cậu đứng tránh vào một bên cho đến khi xong, và khi có tuyên bố tẩy chay, cậu không bước chân đến trường nữa mà đi bán sữa chua. Một tuần sau khi cảnh sát vào trường, một học trò năm cuối cấp ba sống ở đường nhà Aktaş chặn Mevlut lại để báo cho cậu là Korkut đợi cậu tối đó. Mevlut đi trong đêm, bị khám xét mấy lượt và phải xuất trình giấy tờ cho cảnh sát và lính canh thuộc các phe tả hữu khác nhau – và khi đến nhà bác, cậu thấy một học trò chìm mới của trường ngồi ăn đậu hầm thịt ở bàn nơi hai tháng trước cậu ngồi ăn gà quay. Hắn tên là Tarık. Mevlut hiểu ngay là dì Safiye không ưa hắn, nhưng Korkut tin tưởng và nể nang hắn. Korkut nói Mevlut tránh xa Ferhat và những tên cộng sản khác. Người Nga, vì luôn muốn xuống tận các vùng biển ấm, tìm cách châm ngòi xung đột giữa người Sunni và Alevi, Thổ và Kurd, giàu và nghèo, để làm suy yếu Thổ Nhĩ Kỳ vốn là nước gây cản trở các tham vọng đế quốc của họ, bằng cách xúi giục đồng bào Kurd và Alevi của chúng tôi phiến loạn, những người không có ngay cả một mái che đầu. Do vậy mà đuổi người Kurd và người Alevi gốc Bingöl và Tunceli khỏi Kültepe cũng như mọi ngọn đồi khác có tầm quan trọng chiến lược.

Cho gửi lời chào chú Mustafa, Korkut nói với dáng bộ của Atatürk xem bản đồ trước đợt tấn công cuối cùng. Thứ Năm, nhớ đừng ra khỏi nhà. Có nguy cơ người vô tội cũng bị vạ lây. Thấy cái nhìn dò hỏi của Mevlut, Süleyman nói rõ, Sẽ có một chiến dịch, với vẻ hãnh diện của kẻ được biết mọi chuyện khi còn chưa diễn ra.

Đêm đó, giữa những tiếng nổ đì đùng, Mevlut không sao ngủ được.

Sớm mai, cậu thấy tin đồn đã lan ra, tất cả học sinh ở trường, kể cả học trò cấp hai và ngay cả Mohini cũng biết là thứ Năm sẽ diễn ra những chuyện khủng khiếp. Đêm trước, các quán cà phê ở Kültepe và ở các đồi khác vốn là nơi người

Alevi hay lui tới lại bị tấn công, thêm hai người nữa thiệt mạng. Phần lớn quán cà phê và cửa tiệm buông màn, một số không mở cửa. Mevlut còn nghe đồn là nhà của người Alevi sẽ bị đánh dấu chữ thập trong đêm để chuẩn bị cho cuộc đột kích. Một mặt, cậu muốn tránh xa, đi xem phim, được một mình yên ổn thủ dâm và, mặt khác, cậu muốn làm chứng nhân cho các sự kiện.

Hôm thứ Tư, các tổ chức cánh tả đi đám tang người của họ, vừa đi vừa hô khẩu hiệu, và đám đông bắt đầu tấn công lò bánh mì của đám Vural. Khi cảnh sát không kịp can thiệp, người làm công gốc Rize phải tự vệ trong khả năng bằng súc củi và vá bánh mì, thế rồi, bỏ lại bánh mì mới thơm phức, họ chạy trốn qua cửa sau. Buổi tối, Mevlut nghe phong thanh rằng người Alevi đã tấn công các thánh đường, rằng các văn phòng của đám lý tưởng chủ nghĩa ở Mecidiyeköy bị bỏ bom và người ta uống rượu bên trong thánh đường, nhưng, cho rằng đó là nói quá, cậu không tin.

Tối nay, cha con mình chuồn khỏi đây, vào phố bán boza, cha cậu nói. Chẳng ai thèm để ý một người bán boza nghèo với thằng con trai đâu. Cha con mình trung lập. Họ quảy gánh lên vai và ra khỏi nhà. Nhưng cảnh sát đã bao vây phường, họ không cho phép ai đi qua. Thấy xe cảnh sát, xe cứu thương và xe chữa lửa đèn hiệu xanh sáng từ xa, tim Mevlut đập dồn. Như mỗi người trong phường, cậu cảm thấy quan trọng và tự hào. Năm năm trước, cả phường có tan hoang thì cũng không phóng viên, không cảnh sát, không xe chữa lửa nào đến. Quay về nhà, họ nhìn chằm chằm màn hình tivi đen trắng nhưng không thấy gì. Tất nhiên bản tin không nhắc gì đến họ.

Cái tivi họ dành dụm mua được phát lại một hội nghị về cuộc chinh phục Istanbul. Cha cậu không tiếc lời nguyền rủa đám vô chính phủ tạo ra cảnh hỗn loạn này và cướp mất miếng ăn của người bán rong nghèo khổ, như mọi lần vơ đũa cả nắm đám tả và hữu.

Nửa đêm, hai cha con thức giấc bởi những tiếng hò hét, hô khẩu hiệu và tiếng chân chạy ngoài đường. Họ không biết ai chạy ngoài kia. Cha của Mevlut kiểm tra then cửa rồi đẩy cái bàn khập khiễng nơi Mevlut ngồi ôn bài buổi tối lại chặn sau cửa. Họ thấy lửa từ một đám cháy bùng lên từ sườn bên kia Kültepe. Ánh lửa hắt lên những đám mây âm u sà thấp nhuốm bầu trời bằng một ánh sáng kỳ lạ; ánh sáng hắt trở lại đường phố nhấp nhô khi ngọn lửa chập chờn trong gió, nên như thể thế giới cũng tròng trành theo những cái bóng. Họ nghe có tiếng súng. Mevlut nhận thấy một đám cháy nữa. Đừng đứng sát sạt cửa sổ như vậy, cha cậu nói.

Ba, nghe nói họ đánh dấu lên các nhà để đột kích, mình kiểm tra nghe ba?

Nhưng mình có phải người Alevi đâu!

Họ đánh dấu nhầm thì sao, Mevlut đáp mà nghĩ lẽ ra cậu phải cẩn thận hơn khi chường mặt trong phường với Ferhat và những người cánh tả khác. Nhưng cậu giấu cha nỗi lo này.

Lợi dụng một lúc im ắng, tiếng la hét ngoài đường tạm lắng, họ mở cửa và liếc mắt nhìn mặt ngoài; không có dấu nào. Mevlut còn muốn kiểm tra các vách cho chắc. Vào nhà! cha cậu gầm lên. Trong đêm, túp nhà tạm sơn trắng cha con họ sống bao năm qua trông như một ngôi nhà ma màu cam. Hai cha con đóng chặt cửa nhưng không ngủ lại được cho đến khi những tiếng nổ dùng lúc mờ sáng.

Korkut. Nói thật lòng thì tôi cũng không tin người Alevi đặt bom trong thánh đường, nhưng những lời đơm đặt cứ lan nhanh. Nhưng vì những cư dân hiền hậu, nhẫn nại và sùng đạo của Duttepe đã thấy tận mắt áp phích cộng sản dán trên tường thánh đường và đến tận các phường hẻo lánh nhất, cơn giận của họ thật đáng gờm. Mấy người đâu thể từ Karaköy, hay thậm chí ngoài Istanbul, từ Sivas, từ Bingöl, đến đây rồi tính chuyện chiếm đất của người đang sinh sống ở Duttepe! Tối qua, ta đã thấy rõ ai mới là chủ những nhà này, ai thật sự sống trong đó. Khó mà ngăn được đám thanh niên dân tộc bị xúc phạm tôn giáo. Rất nhiều nhà đã bị đập phá. Trong các phường trên, người ta cũng tự đốt nhà để phóng đại sự việc, để báo chí viết Đám dân tộc tấn công người Alevi và cảnh sát cánh tả can thiệp. Họ chia cảnh sát Thổ ra làm hai phe, cũng giống như họ làm với ngành giáo dục. Họ tự đốt nhà mình, thậm chí còn tự thiêu, để cuối cùng vào tù, để có có tố cáo chính phủ của chúng ta.

Ferhat. Cảnh sát không can thiệp, còn nếu có can thiệp thì cũng là để tiếp tay cho những kẻ tấn công. Từng toán giấu mặt sau khăn quàng, ập vào nhà, đập phá tài sản, cướp bóc quán xá của người Alevi. Ba căn nhà, bốn quán và tiệm tạp hóa của một gia đình Dersim bị thiêu rụi. Khi người của chúng tôi trèo lên mái nhà và bắt đầu nổ súng, chúng rút lui và lặn mất trong bóng đêm. Nhưng chúng tôi nghĩ lúc trời sáng chúng sẽ quay lại.

Đi, cha con mình vào thành phố, sáng ra cha của Mevlut nói. Con sẽ ở nhà, Mevlut đáp.

Con ơi, họ không bao giờ ngừng đánh nhau đâu, họ sẽ không bao giờ chán chém giết và gây đổ máu đâu, chính trị chỉ là cái cớ… Còn mình, tốt hơn là mình cứ lo đi bán sữa chua với boza. Con làm ơn đừng xen vào. Tránh xa người Alevi, người cánh tả, người Kurd và thằng Ferhat ấy. Mình không muốn cũng bị hất khỏi đây luôn trong khi người ta lo hất cẳng họ ra.

Mevlut hứa danh dự là sẽ không bước chân ra đường. Cậu nói cậu sẽ ở lại coi nhà, nhưng cha vừa xoay lưng đi thì cậu đã đứng ngồi không yên. Cậu bỏ hạt bí vào túi áo túi quần, lấy con dao bếp nhỏ và, như một đứa trẻ tò mò chạy đi xem phim, cậu chạy vội lên các phường trên cao.

Đường phố đen kịt người, cậu thấy những người tuần hành vũ trang gậy gộc. Cậu thấy những cô gái trẻ miệng nhai kẹo cao su tay ôm bánh mì mua ở tiệm tạp hóa về, đàn bà phơi đồ trong sân như thể không có chuyện gì xảy ra. Các nhóm dân sùng đạo từ Konya, Giresun và Tokat đó không về phe với dân Alevi nhưng cũng không mong xung đột với họ.

Anh hai, đừng đi lối đó, một đứa nhỏ nói với Mevlut đang lơ đãng. Họ bắn từ Duttepe qua tận đây đó, bạn thằng nhỏ nói thêm.

Như thể tránh một đám mưa tưởng tượng, Mevlut nhảy phóc qua bên kia đường trong khi ước lượng đường đạn có thể bắn tới đâu. Mấy đứa nhỏ vừa nghiêm túc làm theo vừa cười cậu.

Sao tụi bây không đi học? Mevlut hỏi.

Trường đóng cửa rồi! tụi nhỏ sung sướng kêu lên.

Mevlut thấy một người đàn bà khóc lóc bên ngưỡng cửa căn nhà cháy; bà kéo ra ngoài một giỏ gai và một tấm đệm ẩm ướt giống với những cái họ có ở nhà. Khi cậu trèo lên sườn dốc, hai thanh niên, một béo tròn, người kia cao và mảnh khảnh, chặn đường cậu, nhưng khi một người thứ ba xác nhận Mevlut là dân Kültepe, họ để cậu đi qua.

Những chỗ cao trên sườn đồi Kültepe nhìn qua Duttepe đã biến thành công sự. Công sự có lỗ châu mai gồm những phiến bê tông, cửa kim loại, chậu hoa đổ đầy đất, đá, ngói và gạch nén, thỉnh thoảng chạy vào nhà người ta rồi ra lại phía bên kia chạy dài hình răng cưa. Tường vách cũ của những nhà xây đầu tiên ở Kültepe không đủ dày để chặn đạn. Nhưng Mevlut nhận thấy rằng họ cũng bắn từ các tòa nhà này ra ngọn đồi trước mặt.

Đạn đắt nên họ không bắn nhiều. Thường xuyên có những quãng lặng dài, Mevlut cũng như người khác tranh thủ những lúc dừng bắn song phương này để đi từ chỗ này đến chỗ khác trên đồi. Gần trưa cậu tìm được Ferhat trên nóc một tòa nhà bê tông xây gần đây, gần cột đường dây cao thế đưa điện về thành phố.

Cảnh sát sẽ sớm đến đây thôi, Ferhat nói. Ta không thắng được đâu. Bọn phát xít và cảnh sát đông hơn ta và vũ trang tốt hơn. Báo chí cũng về phe chúng. Cái này là quan điểm cá nhân của Ferhat. Trước mặt người khác, nó nói,

Ta sẽ không bao giờ để cho lũ con hoang đó mò đến đây! và dù không có vũ khí, nó làm như nó sẵn sàng bắn.

Ngày mai báo chí sẽ không nói về cuộc tàn sát dân Alevi ở Kültepe đâu, Ferhat nói. Họ sẽ viết rằng cuộc nổi loạn có tổ chức đã bị dập tắt, và cộng sản tự sát và tự thiêu vì hậm hực.

Vậy ta đánh nhau làm gì nếu cuối cùng cũng có kết cục tồi tệ? Mevlut hỏi. Ta phải đầu hàng mà không làm gì cả sao?

Mevlut hoang mang. Cậu đưa mắt nhìn vẩn vơ ra xa.

Kültepe và những sườn đồi Duttepe phủ kín nhà ở, đường sá, tường gạch lèn ních cạnh nhau. Trong tám năm cậu sống ở Istanbul, rất nhiều nhà trong các khu ổ chuột đã thêm tầng, một số ban đầu đắp bằng bùn đất bị đập bỏ rồi xây lên bằng gạch nén hay thậm chí bê tông, nhà cửa quán xá được sơn quét, vườn phủ xanh, cây mọc cao, và các quảng cáo thuốc lá, Coca-Cola và xà phòng nở rộ trên sườn cả hai đồi. Ban đêm, một số còn được chiếu đèn.

Thủ lĩnh cánh tả và thủ lĩnh phe dân tộc chỉ cần xuống quảng trường gần lò bánh mì của đám Vural và đấu một trận trong danh dự, Mevlut nói nửa đùa nửa thật. Ai thắng thì phe đó thắng trận chiến này.

Có gì đó như truyện cổ tích nơi hình ảnh chiến binh hai phe đứng gác và chướng ngại vật dựng lên như thành lũy trên hai ngọn đồi đối mặt nhau này.

Mevlut, nếu có một trận đấu như vậy thì mày muốn ai thắng?

Tao ủng hộ phe xã hội chủ nghĩa. Tao chống chủ nghĩa tư bản.

Nhưng không phải sau này bọn mình mở quán và cũng thành tư bản sao? Ferhat cười đáp lại.

Thật ra tao thích người cộng sản bênh vực người nghèo, Mevlut nói. Nhưng tại sao họ không tin vào thánh Allah?

Khi những chiếc trực thăng màu vàng rà bên trên Kültepe và Duttepe từ mười giờ sáng đi qua lần nữa, sự im lặng trùm xuống đám đông đứng chốt hai bên mặt trận. Tất cả những người dàn quân trên hai đồi đều thấy người lính đeo tai nghe trong buồng lái trong suốt của trực thăng và họ dõi theo anh ta. Thấy trực thăng được cử tới làm Ferhat và Mevlut cũng như tất cả mọi người trên hai ngọn đồi tự hào. Nhìn từ xa, Kültepe lấm tấm lá cờ đỏ vàng có hình búa liềm, biểu ngữ bằng vải căng giữa các tòa nhà, từng đám thanh niên bịt khăn che mặt và hô khẩu hiệu về phía các trực thăng bay bên trên, trông hệt như hình chụp bạo loạn và khủng bố trên báo.

Các cuộc đọ súng tiếp diễn cả ngày, không ai thiệt mạng, chỉ vài người bị thương. Trước khi đêm buông một chút, giọng rè rè từ các loa cảnh sát thông báo giới nghiêm trên cả hai đồi. Họ còn thông báo sẽ có khám nhà tịch thu vũ khí ở Kültepe. Vài anh hùng can trường có vũ khí giữ vững vị trí để đánh nhau với cảnh sát, nhưng vì Mevlut với Ferhat không có, chúng quay về nhà.

Buổi tối, Mevlut ngạc nhiên thấy cha đi bán sữa chua về như mọi ngày không gặp lôi thôi gì. Hai cha con qua bàn rồi vừa nói chuyện vừa ăn soup đậu lăng.

Tối khuya, Kültepe bị cắt điện, và xe bọc thép có đèn pha sáng rực tiến vào các phường tối om, như những con cua kềnh càng hung hiểm. Sau chúng, như bộ binh Thổ theo sau xe tăng, cảnh sát mang vũ khí và dùi cui tràn lên các sườn đồi và dàn quân trong các phường. Có tiếng súng máy hạng nặng một chặp, rồi tất cả lại chìm trong im lặng bứt rứt. Khi Mevlut nhìn qua cửa sổ ra bóng tối như mực, cậu thấy những tên chỉ điểm che mặt chỉ cho cảnh sát mặc thường phục và quân đội những nhà để lục soát.

Đến sáng, có tiếng gõ cửa nhà họ. Hai tên lính mũi tẹt đến tìm vũ khí. Cha của Mevlut nói với họ rằng họ đang đến nhà người bán sữa chua, rằng hai cha con không dính gì đến chính trị, và, kính cẩn nghiêng mình, ông mời họ vào nhà, cho họ ngồi vào bàn rồi mời trà. Hai tên lính đều có mũi tẹt nhưng không có mối liên hệ bà con nào. Một tên là dân Kayseri, tên kia từ Tokat.

Họ ngồi lại cả nửa giờ, bàn các sự kiện đáng buồn này và người vô can cũng có thể bị liên lụy trong cuộc xung đột và năm nay đội bóng Kayseri có được lên hạng không. Ông Mustafa hỏi họ còn mấy tháng nữa thì được phục viên, chỉ huy của họ có tốt không hay là đánh họ vô tội vạ.

Trong khi họ uống trà, tất cả vũ khí, tài liệu, áp phích, biểu ngữ cánh tả ở Kültepe bị tịch thu. Đa số sinh viên đại học và những người biểu tình giận dữ bị bắt giam. Đám người phần đông thiếu ngủ này bị lùa lên xe bus, bị đánh đập đợt đầu trước khi chịu tra tấn có hệ thống hơn, bằng falaka, bằng sóng điện hay điện từ. Khi vết thương lành miệng, họ bị cạo đầu, chụp hình với vũ khí, áp phích, sách vở tài liệu để cung cấp cho báo chí. Các vụ án xử họ, một số tội tử hình, số khác chung thân, kéo dài hàng năm trời. Một số ngồi tù mười năm, số khác năm năm, một số vượt ngục, nhiều người được thả. Một số tham gia biểu tình tuyệt thực hay phiến loạn trong tù và cuối cùng bị mù hay tàn phế.

Trường trung học nam sinh Atatürk đóng cửa. Trường chậm mở cửa lại do căng thẳng chính trị theo sau cái chết của ba mươi lăm chiến sĩ cánh tả trên quảng trường Taksim ngày 1 tháng Năm cũng như các vụ ám sát chính trị diễn ra khắp Istanbul. Điều này càng đẩy Mevlut xa khỏi trường học hơn nữa. Cậu bán sữa chua đến tối muộn ngoài đường phố đầy khẩu hiệu chính trị, rồi đêm về cậu đưa phần lớn tiền kiếm được cho cha. Khi trường mở cửa, cậu không muốn quay lại chút nào. Giờ cậu không chỉ già đầu nhất trong lớp mà còn ở các hàng cuối.

Tháng Sáu 1977, lúc phát sổ liên lạc, Mevlut thấy mình không tốt nghiệp trung học. Cả mùa hè đó cậu dằn vặt trong nỗi phân vân và sợ đơn độc. Quả vậy, Ferhat cùng gia đình đã rời Kültepe, cũng như các gia đình Alevi khác. Hồi mùa đông, trước các sự kiện chính trị, Ferhat và cậu đã tính cùng làm cái gì đó – buôn bán – trong tháng Bảy. Nhưng giờ vì bận bịu chuẩn bị lên đường, Ferhat thu mình lại trong gia đình chỉ người Alevi với nhau và không hứng thú nữa. Giữa tháng Bảy, Mevlut về làng.

Cậu dành nhiều thời gian với mẹ nhưng lờ đi khi bà nói, Để mẹ kiếm vợ cho con. Cậu chưa đi quân dịch, cậu không có tiền; cưới vợ là phải về lại làng.

Cuối hè, trước ngày tựu trường, cậu đến trường trung học.

Trong buổi sáng tháng Chín ấm áp này, tòa nhà trường học cũ im mát. Cậu trình bày với Bộ Xương là cậu muốn hoãn ghi danh một năm.

Bộ Xương dần thấy quý cậu học trò thầy biết đã tám năm.

Sao trò phải hoãn, cứ cắn răng một năm nữa và học cho xong trường này, thầy nói trìu mến lạ lùng. Mọi người sẽ giúp trò, trò là học trò lớn tuổi nhất trường ta…

Năm sau, em sẽ theo một khóa để luyện thi vào đại học, Mevlut nói. Năm nay, em sẽ đi làm và gom khoản tiền cần cho khóa học. Em sẽ hoàn tất trung học trong năm sau. Cậu đã nghĩ cặn kẽ kịch bản này trên chuyến tàu về lại Istanbul. Chuyện này có thể.

Chuyện này có thể, nhưng lúc đó thì trò đã hai mươi hai, Bộ Xương đáp, hệt như tay công chức nhẫn tâm. Trong lịch sử trường trung học này chưa ai tốt nghiệp ở tuổi hai mươi hai. Thầy thấy vẻ mặt Mevlut. Thánh Allah phù hộ… Tôi sẽ hoãn ghi danh cho trò một năm. Có điều, trò cần mang cho tôi một tờ giấy của Sở Y tế.

Mevlut còn không hỏi đó là giấy gì. Khoảnh khắc bước ra sân trường, trái tim cậu mách bảo rằng cậu sẽ không quay lại mái trường cậu đặt chân đến lần đầu tiên tám năm trước. Còn về lý trí, nó khuyên cậu không quá xúc động về cái mùi sữa UNICEF vẫn bốc ra từ nhà bếp, hầm than không còn dùng, nhà vệ sinh dưới tầng hầm mà ngày còn học cấp hai chỉ nhìn cậu cũng đã sợ và là nơi khi lên cấp ba cậu hút thuốc mà những đứa khác mang đến cho cậu như một khoản thuế. Cậu bước xuống cầu thang mà không ngoái lại nhìn cửa phòng thầy cô cũng như cửa thư viện.

Những lần sau cùng đến trường, cậu luôn nghĩ, Đằng nào mình cũng sẽ không tốt nghiệp, mình đến làm gì! Khi đi ngang tượng Atatürk lần cuối, cậu nghĩ bụng, Nếu thật lòng muốn, mình đã có bằng rồi.

Cậu giấu cha chuyện mình sẽ không đi học nữa. Cậu cũng giấu mình chuyện đó. Vì cậu cũng không đến Sở Y tế lấy giấy tờ yêu cầu để có thể tin vào khả năng cậu sẽ tiếp tục đi học, ý kiến cá nhân của cậu về chuyện này dần biến thành kiểu công khai hơn. Nhiều lúc cậu còn thật lòng tin mình sẽ để dành tiền theo học khóa luyện thi vào đại học năm sau.

Thi thoảng, sau khi giao sữa chua cho số khách quen cứ giảm dần, cậu cất đòn gánh, cân, hai thau sữa chua ở chỗ ai đó quen, rồi cậu chạy ngoài đường phố, nơi nào đôi chân cậu dẫn lối.

Cậu yêu thành phố như nơi mà nhìn đâu cũng thấy bao điều thú vị chuyển động cùng lúc. Nhất là ở Şişli, Harbiye, Taksim và Beyoğlu. Buổi sáng, cậu nhảy lên xe bus mà không mua vé, đi xa hết mức vào các phường này mà không bị tóm, thế rồi, không có gánh sữa chua, cậu tha hồ bước vào những con phố mà cậu không thể vào với gánh sữa chua, và cậu sung sướng lẫn vào cái huyên náo ồn ào của thành phố, ngắm nghía các tủ kính. Cậu thích nhìn các ma nơ canh được sắp xếp làm các bà mẹ mặc tunic và bầy con xúng xính bộ đồ tây, cậu nhìn chăm chú bàn chân ma nơ canh không có phần thân bày trong tủ kính tiệm bán tất. Cậu mải mê theo một tưởng tượng trong đầu, cậu đi theo một phụ nữ tóc hạt dẻ bước trên vỉa hè trước mặt cả chục phút, thế rồi, cậu bất chợt bước vào một nhà hàng gặp trên đường và, nói bừa tên một đứa bạn ở trường trung học cậu nhớ ra, Nó có ở đây không? cậu hỏi. Chúng tôi không cần người rửa bát! thỉnh thoảng người ta chặn Mevlut bằng giọng điệu cộc lốc trước cả khi cậu kịp nói gì. Ra đường, Neriman hiện về trong tâm tưởng cậu một lát, nhưng rồi cậu lại theo trí tưởng tượng và cất bước về hướng ngược lại, về phía những con hẻm ở khu Tünel, hay cậu đến rạp Rüya, nấn ná trong sảnh hẹp xem áp phích và hình để chờ xem người bà con xa của Ferhat có soát vé ở cửa không.

Sự thanh bình và vẻ đẹp mà cuộc sống dâng tặng chỉ hiển hiện khi cậu mơ màng về một thế giới tưởng tượng ở xa thế giới của cậu. Cậu cảm thấy một thoáng tội lỗi trong tâm hồn mỗi khi mua vé xem phim và chìm đắm trong mơ màng. Cậu trách mình để mất thời gian, bỏ lỡ phụ đề, để ý những phụ nữ quyến rũ hay những tình tiết không quan trọng trong cốt truyện. Khi cậu xem phim và chỗ kín ngóc lên, vì những lý do hiểu được hay đôi khi cũng chẳng có lý do nào, cậu khom lưng, thu mình trong ghế rồi bắt đầu tính toán là nếu cậu về nhà trước cha hai tiếng, cậu có thể yên ổn thủ dâm mà không sợ bị bắt quả tang.

Có lúc cậu không đi xem phim mà tìm gặp Mohini đang học nghề cắt tóc ở Tarlabaşı, hoặc cậu ghé quán cà phê nơi người Alevi và các tài xế cánh tả thường lui tới, cậu nói dăm câu với thằng làm thu ngân mà Ferhat giới thiệu, vừa nhìn mấy người chơi okey bên bàn vừa liếc mắt xem tivi. Cậu hiểu rằng mình đang giết thời gian, rằng thực ra mình không làm gì, rằng mình đang đi sai đường vì bỏ học, nhưng sự thật này làm cậu đau lòng đến mức cậu tự an ủi bằng cách nghĩ ra những giấc mơ khác: cậu có thể cùng Ferhat bắt tay vào một việc làm ăn chung, chúng sẽ bán rong nhưng theo kiểu khác (một xe trên để các thau sữa chua, và cái chuông nhỏ lanh canh theo chuyển động); hay một ki-ốt thuốc lá trong tiệm để không mà cậu thấy cách đây ít lâu, hay hai đứa có thể mở tiệm tạp hóa ở chỗ có tiệm bán sơ mi và ủi đồ thật ra không làm ăn được… Rồi một ngày nào đó cậu sẽ kiếm được nhiều tiền đến mức ai cũng kinh ngạc.

Vậy nhưng tự cậu cũng thấy là kiếm tiền bằng việc đi bán sữa chua càng lúc càng khó, các gia đình đã quen dọn y nguyên ra bàn sữa chua trong hũ thủy tinh mua ở tiệm tạp hóa.

Cháu Mevlut này, lý do duy nhất chúng tôi mua sữa chua nông trại là để thỉnh thoảng còn thấy mặt cháu, một bà già tốt bụng nói. Không ai hỏi Mevlut bao giờ thì xong trung học nữa.

Ông Mustafa. Nếu họ chỉ dừng ở hũ thủy tinh sản xuất trong thập niên 1960, chúng tôi còn xoay trở được. Những hũ thủy tinh đầu tiên đó trông như bình đất nung, vừa dày vừa nặng, tiền thế chân cao, và nếu chúng bị rạn hay ta làm sứt mẻ, tiệm sẽ không chịu trả lại tiền. Các bà nội trợ lấy mấy hũ trống này dùng vào đủ thứ việc: đồ cho mèo ăn, gạt tàn, đồ đựng dầu ăn dùng rồi, gáo, đồ đựng xà phòng. Sau khi dùng cho đủ thứ công dụng trong nhà, một ngày họ chợt nghĩ nên đem chúng đến tiệm tạp hóa để lấy lại tiền thế chân, vậy là đồ đựng rác rưởi hay chén cho chó uống ở nhà được súc rửa qua loa trong một xưởng ở Kâğıthane rồi dọn ra bàn ăn đẹp đẽ sáng trưng của một gia đình Istanbul khác dưới dạng một hũ sữa chua mới, sạch sẽ và vệ sinh vô cùng.

Thỉnh thoảng, nếu một khách đặt lên dĩa cân một hũ này thay vì dĩa sạch như mọi khi để tôi đổ sữa chua vào cân, tôi không nhịn được. Bà chị, nếu không nói điều này với bà chị thì tôi là một kẻ nhát gan và bà chị phải tin là tôi nói điều này là vì bà chị, tôi cất tiếng. Nhưng mấy cái hũ này, người ta dùng làm đồ đựng nước tiểu trong các bệnh viện ở Çapa, hay như ống nhổ cho bệnh nhân lao trong nhà điều dưỡng ở Heybeliada…

Sau đó, người ta tung ra thị trường những hũ thủy tinh loại nhẹ hơn, và giá rẻ hơn. Loại này thì không phải trả tiền thế chân cho người bán tạp hóa, và cứ rửa sạch đi là nó trở thành một món đồ đựng nước mà người ta coi như một món quà tặng cho các bà nội trợ. Giá thành của nó tất nhiên bao gồm trong giá sữa chua. A, nhờ đôi vai khỏe của tôi, sữa chua nguyên chất từ Silivri, chúng tôi cũng cầm cự được, nhưng chỉ cho đến khi các công ty sữa lớn cho nó một cái nhãn cầu kỳ có hình con bò cái, cùng thương hiệu in bằng chữ to và cho quảng cáo trên tivi. Sau đó, những ô tô hòm Ford cũng dán logo bò sữa len lỏi trong những con hẻm nhỏ quanh co để giao cho các tiệm tạp hóa và cướp miếng ăn của chúng tôi. May là buổi tối chúng tôi bán thêm boza nên còn cầm cự được. Nếu Mevlut bớt lêu lổng và làm việc chăm chỉ hơn chút, nếu nó đưa hết tiền kiếm được cho cha, chúng tôi sẽ có chút gì mang về làng trong mùa đông.

Đọc Xa lạ trong tôi

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 01 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 02 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 03 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 04 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 05 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 06 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 07 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 08 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 09 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 10 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 11 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 12 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 13 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 14 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 15 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 16 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 17 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 18 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 19 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 20 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 21 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 22 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 23 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 24 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 25 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 26 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 27 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 28 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 29 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 30 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 31 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 32 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 33 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 34 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 35 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 36 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 37 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 38 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 39 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 40 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 41 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 42 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 43 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 44 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 45 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 46 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 47 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 48 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 49 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 50 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 51 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 52 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 53 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 54 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 55 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 56 tại đây.

Đọc Xa lạ trong tôi, chương 57 tại đây.